ONEP Learning #51 พื้นที่สีเขียวถูกใจวัยเกษียณ : เติมความสุข เติมคุณภาพชีวิต

🌳พื้นที่สีเขียวถูกใจวัยเกษียณ : เติมความสุข เติมคุณภาพชีวิต 💚

สวัสดีชาว ONEP Learning ทุกท่าน กลับมาพบกันอีกครั้งเป็นประจำทุกวันศุกร์เช่นเคย กับเรื่องราวดี ๆ ตอนนี้เราก็เดินทางมาถึงตอนสุดท้ายของเดือนกันยายนแล้ว! เผลอแป๊ปเดียว เวลาผ่านไปอย่างรวดเร็วเลยนะคะ?
แต่ก่อนจะบอกลาเดือนนี้ แอดขอชวนทุกคนมาหยุดพักสักนิด แล้วลองมอง “พื้นที่สีเขียว” รอบตัวเราในมุมที่อาจไม่เคยคิดมาก่อน เพราะพื้นที่สีเขียวไม่ได้มีดีแค่ช่วยเพิ่มความร่มรื่นหรือทำให้เมืองน่าอยู่เท่านั้น แต่ยังมีบทบาทสำคัญต่อการใช้ชีวิตของคนในทุกช่วงวัยอีกด้วย

และเมื่อประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัย เรื่องของ “พื้นที่สีเขียวกับผู้สูงวัย” จึงเป็นอีกประเด็นที่น่าจับตามอง แล้วพื้นที่สีเขียวจะช่วยเติมเต็มคุณภาพชีวิตของวัยเกษียณได้อย่างไร? บอกเลยว่า…มีอะไรให้ชวนคิดมากกว่าที่เราคาดไว้

ช่วงเวลาที่ผ่านมามีทั้งเรื่องราว ความเปลี่ยนแปลง และบทเรียนใหม่ ๆ ให้เราได้เรียนรู้กันมากมาย ถึงจะสิ้นเดือน แอดก็ยังมีสาระดี ๆ เกี่ยวกับพื้นที่สีเขียวมาเสิร์ฟอย่างเข้มข้นแบบจัดเต็ม เพื่อให้ทุกคนได้อัพเดตประเด็นสำคัญที่กำลังส่งผลต่อประเทศไทยและโลกของเรา

วันนี้แอดอยากชวนทุกท่านเปิดมุมมอง “พื้นที่สีเขียว” เพื่อรองรับผู้สูงวัยทั้งในปัจจุบันและอนาคต เพราะ “ความสุขเริ่มต้นจากสิ่งแวดล้อมรอบตัว” แล้วพื้นที่สีเขียวมีประโยชน์และความสำคัญต่อคนวัยเกษียณอย่างไรบอกได้เลยว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องใกล้ตัวกว่าที่คิด และสามารถเป็นส่วนหนึ่งในการเติมความสุขและคุณภาพชีวิตที่ดีให้กับผู้สูงวัยได้

🌏ในวันที่ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างเต็มรูปแบบ การออกแบบและพัฒนาพื้นที่สีเขียวให้ตอบโจทย์การใช้ชีวิตของผู้สูงวัยจึงเป็นเรื่องที่ทุกคนสามารถมีส่วนร่วมได้ แล้วพื้นที่สีเขียวแบบไหนที่จะ “ถูกใจวัยเกษียณ” และช่วยเติมความสุขให้ชีวิตในแต่ละวันได้บ้าง? ตามมาเปิดมุมมองไปพร้อมกันเลย!

💚 ทำไมพื้นที่สีเขียวจึงสำคัญกับผู้สูงวัย

อย่างที่ทราบกันว่า ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่ภาวะ “สังคมสูงวัย” อย่างสมบูรณ์ โดยในปี 2569 นี้ คาดว่ามีประชากรผู้สูงอายุที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป ประมาณ 14 ล้านคน หรือคิดเป็น 20.7% ของประชากรทั้งหมด สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรที่สำคัญ และทำให้การออกแบบสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมกับผู้สูงวัยเป็นเรื่องที่ควรให้ความสำคัญมากขึ้น “หนึ่งในสิ่งแวดล้อมใกล้ตัว” ที่มีบทบาทต่อคุณภาพชีวิตของ “ผู้สูงวัย” คือ “พื้นที่สีเขียว” ไม่ว่าจะเป็นสวนสาธารณะ พื้นที่สีเขียวในชุมชน หรือพื้นที่เล็ก ๆ ภายในบ้าน ล้วนสามารถเป็นพื้นที่สำหรับพักผ่อน ออกกำลังกาย ทำกิจกรรม พบปะพูดคุยกับผู้คน รวมถึง การปลูกผักสวนครัวและพืชสมุนไพร พื้นที่เหล่านี้จึงไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่ที่มีต้นไม้ แต่ยังเป็นพื้นที่ที่ช่วยส่งเสริมสุขภาพกาย สุขภาพใจ และความสัมพันธ์ทางสังคมของผู้สูงวัยอีกด้วย

แล้วรู้ไหมคะว่า…พื้นที่สีเขียวใกล้ตัวเรา สามารถออกแบบให้ตอบโจทย์การใช้ชีวิตของผู้สูงวัยได้มากกว่าที่คิด ตั้งแต่พื้นที่สำหรับเดินเล่น ออกกำลังกาย นั่งพักผ่อน ไปจนถึงมุมปลูกผักสวนครัวเล็ก ๆ ที่บ้าน แต่ก่อนจะไปดูว่า “พื้นที่สีเขียว” มีความสำคัญและเกี่ยวข้องกับผู้สูงวัยอย่างไรบ้าง เรามาทำความรู้จักกันก่อนดีกว่าว่า จริง ๆ แล้ว “พื้นที่สีเขียว” คืออะไร และมีรูปแบบไหนบ้างที่อยู่ใกล้ตัวเราค่ะ?

💚 มาทำความรู้จัก “พื้นที่สีเขียว”

จากที่แอดได้นำเสนอบทความก่อนหน้านี้ว่า สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม หรือ สผ. โดยกองสิ่งแวดล้อมชุมชนและพื้นที่เฉพาะ ได้จัดทำ “แนวทางปฏิบัติงานเพื่อขับเคลื่อนการจัดการพื้นที่สีเขียวอย่างยั่งยืน ระยะที่ 2 (พ.ศ. 2569 – 2570)” ซึ่งประกอบด้วย 4 แนวทางหลัก ได้แก่ คน เมือง เครื่องมือ รวมทั้ง ภูมิปัญญาและเครือข่าย โดยมีการกำหนดนิยามและประเภท “พื้นที่สีเขียว” เรามาทำความรู้จักกับนิยาม “พื้นที่สีเขียว” อีกครั้ง เผื่อท่านไหนยังไม่ทราบ
“พื้นที่สีเขียว” หมายถึง พื้นที่ธรรมชาติ หรือพื้นที่ที่มนุษย์สร้างขึ้นหรือกำหนดขึ้นในเมืองหรือชุมชน ปกคลุมด้วยพืชพรรณเป็นองค์ประกอบหลัก มีประโยชน์เพื่อสิ่งแวดล้อม ระบบนิเวศ การดำรงชีวิตและคุณภาพชีวิตของประชาชน ดังนั้น การพัฒนาพื้นที่สีเขียวให้มีรูปแบบและการใช้ประโยชน์ที่หลากหลาย จึงเป็นเรื่องสำคัญ เพื่อให้เหมาะสมกับสถานการณ์ สภาพเศรษฐกิจ พฤติกรรม และวิถีชีวิตของผู้คน ทั้งในพื้นที่สาธารณะและพื้นที่ส่วนบุคคล ซึ่งจะช่วยส่งเสริมคุณภาพชีวิตและสิ่งแวดล้อมที่ดี รวมทั้งสร้างความสมดุลระหว่างเมืองกับระบบนิเวศอย่างยั่งยืน ซึ่งพวกเราทุกคนก็สามารถเป็นส่วนหนึ่งในการเพิ่ม “พื้นที่สีเขียว” ได้ แค่เริ่มจากพื้นที่เล็ก ๆ ในบ้าน หรือช่วยกันดูแลต้นไม้ในชุมชนของเรา เห็นไหมคะว่า “พื้นที่สีเขียว” ใกล้ตัวเรา มีประโยชน์มากกว่าที่คิด แล้วถ้าเป็นผู้สูงวัยล่ะ พื้นที่สีเขียวจะช่วยดูแลทั้งสุขภาพกายและสุขภาพใจได้อย่างไร? มาหาคำตอบไปพร้อม ๆ กันค่ะ

💚พื้นที่สีเขียวช่วยผู้สูงวัยอย่างไร 🌳

พื้นที่สีเขียวมีประโยชน์และสำคัญอย่างยิ่งต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ โดยพื้นที่สีเขียวจะช่วยสร้างสภาพแวดล้อมที่ดี เป็นพื้นที่สำหรับออกกำลังกาย พื้นที่ธรรมชาติบำบัดหรือฟื้นฟูร่างกายและจิตใจ ช่วยเสริมความแข็งแรงของหัวใจและปอด เพิ่มกำลังกล้ามเนื้อ การทรงตัว ลดความเสี่ยงหกล้ม รวมทั้ง เป็นพื้นที่พบปะกับผู้คน ช่วยส่งเสริมการมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมและลดความเสี่ยงของภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ ทำให้ผู้สูงอายุมีสุขภาพกายและใจที่แข็งแรง มีพันธุ์ไม้ที่มีกลิ่นหอมบำบัดความเครียด เพื่อช่วยกระตุ้นระบบประสาทส่วนรับกลิ่นในสมอง ทำให้รู้สึกผ่อนคลาย มีความสุข และลดความเครียด รวมทั้ง เป็นพื้นที่เพื่อความมั่นคงทางอาหาร เพิ่มแหล่งอาหารและสามารถสร้างรายได้ให้กับครัวเรือนได้

แล้วเราจะออกแบบพื้นที่สีเขียวอย่างไร ให้ผู้สูงอายุสามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์ได้อย่างเต็มที่? เพราะพื้นที่สีเขียวที่ดี ไม่ได้มีเพียงต้นไม้หรือธรรมชาติที่สวยงามเท่านั้น แต่ควรเป็นพื้นที่ที่ผู้สูงอายุสามารถเข้าถึงได้ง่าย ใช้งานได้อย่างปลอดภัย และตอบโจทย์ทั้งสุขภาพกาย สุขภาพใจ และการใช้ชีวิตประจำวัน

💚ออกแบบพื้นที่สีเขียวอย่างไรให้เป็นมิตรกับผู้สูงอายุ

การออกแบบพื้นที่สีเขียวที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุถือว่าเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง โดยมี 4 ปัจจัย ได้แก่ การเข้าถึงและความเชื่อมโยง ความหลากหลายของการใช้ประโยชน์พื้นที่ ความปลอดภัย และความเป็นมิตรต่อผู้สูงอายุ โดยสามารถออกแบบพื้นที่สีเขียวที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุ ดังนี้
📍 เน้นการออกแบบที่เป็นสากล หรือ Universal Design เพื่อให้ทุกกลุ่มสามารถเข้าถึงได้ อาทิ ทางเดินและพื้นผิวที่ปลอดภัย ไม่มีสิ่งกีดขวาง และมีราวจับในบริเวณที่จำเป็น
📍 เข้าถึงได้ง่าย สะดวก และมีความเชื่อมโยง
📍 มีแสงสว่างที่เพียงพอ
📍 มีที่นั่งพักและร่มเงาจากต้นไม้หรือหลังคา
📍 มีป้ายบอกทางและข้อมูลที่ชัดเจน
📍 มีจุดปฐมพยาบาลหรือระบบช่วยเหลือในกรณีฉุกเฉิน
📍 เลือกพันธุ์ไม้ที่เหมาะสม และหลีกเลี่ยงพืชที่อาจก่อให้เกิดอาการแพ้หรือมีกลิ่นฉุน

💚พื้นที่สีเขียว พื้นที่นันนาการของผู้สูงวัย

กิจกรรมส่งเสริมในพื้นที่สีเขียวสำหรับผู้สูงอายุทั้งในพื้นที่สาธารณะและพื้นที่ในชุมชนหรือบ้าน ควรเป็นกิจกรรมเบา ๆ เพื่อความผ่อนคลาย อาทิ กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพร่างกาย เช่น การเดินเพื่อสุขภาพ เต้นเบา ๆ รำไทเก๊ก รำไม้พลอง และลีลาศ เพื่อช่วยเสริมสร้างความแข็งแรงและยืดหยุ่นของร่างกาย เป็นต้น และอีกหนึ่งกิจกรรมที่สามารถขยับร่างกายและกระตุ้นทักษะสมองไม่แพ้กันคือ การปลูกพืชผักสวนครัวและพืชสมุนไพรในพื้นที่เล็ก ๆ ยังเป็นแหล่งอาหารเพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหารภายในครัวเรือนหรือของชุมชน นอกจากจะได้สุขภาพร่างกายที่แข็งแรงแล้ว ยังได้พืชผักปลอดสารพิษดีต่อสุขภาพอีกด้วย และกิจกรรมสุขภาพทางสมองและจิตใจภายใต้ความร่มรื่นของพื้นที่สีเขียว อาทิ การอ่านหนังสือ การวาดภาพ ระบายสี รวมทั้ง การถ่ายทอดองค์ความรู้
ดังนั้น ไม่ว่าจะเป็นพื้นที่ขนาดใหญ่หรือพื้นที่เล็ก ๆ ทุกคนสามารถเป็นส่วนหนึ่งในการสร้างพื้นที่สีเขียวที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุได้ เพราะเมื่อสิ่งแวดล้อมรอบตัวดีขึ้น ความสุขและคุณภาพชีวิตของผู้สูงวัยก็ย่อมดีขึ้นตามไปด้วย
เริ่มง่าย ๆ จากวันนี้… ปลูกต้นไม้หนึ่งต้น ดูแลพื้นที่สีเขียวหนึ่งพื้นที่ หรือชวนผู้สูงวัยในบ้านออกมาใช้เวลาท่ามกลางธรรมชาติ 🌳 “พื้นที่สีเขียว” ถูกใจวัยเกษียณ เติมความสุข เติมคุณภาพชีวิต 💚

แหล่งที่มา

• สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทสไทยจังหวัดชัยภูมิ. ประเทศไทยปี 2569 กับความท้าทายและการขับเคลื่อนสังคมสูงวัยระดับสุดยอด
• นายจิรภัทร วิทยาสมบูรณ์. งานวิจัย เรื่อง แนวทางการพัฒนาพื้นที่สาธารณะสีเขียวรองรับสังคมสูงวัย กรณีศึกษา เขตบางพลัด กรุงเทพมหานคร
• กองส่งเสริมความรอบรู้และสื่อสารสุขภาพ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. กรมอนามัย ชวนรุ่นใหญ่วัยเก๋าแอคทีฟ ต่อยอดกระแสแอโรบิกสวนลุม สร้างทุกจังหวะ ให้มีคุณค่า“ขยับทุกวัน แข็งแรงทุกวัย”
• สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. แนวทางปฏิบัติงานเพื่อขับเคลื่อนการจัดการพื้นที่สีเขียวอย่างยั่งยืน ระยะที่ 2 (พ.ศ. 2566 – 2570)