ONEP Learning #47 เจาะลึก “ABS”: ขุมทรัพย์ชีวภาพจากธรรมชาติ และภารกิจที่ทุกคนต้องร่วมพิทักษ์
เจาะลึก “ABS”: ขุมทรัพย์ชีวภาพจากธรรมชาติ และภารกิจที่ทุกคนต้องร่วมพิทักษ์ 🌱
เป็นไงกันบ้างครับ FC ชาว ONEP Learning ทุกคน 😊 เผลอแป๊บเดียว เรากำลังจะเดินทางมาถึงช่วงสุดท้ายของเดือนสิงหาคมกันแล้วนะครับ อีกไม่กี่วันก็จะก้าวเข้าสู่เดือนกันยายน ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่เหมาะกับการเริ่มต้นสิ่งใหม่ ๆ และเปิดรับเรื่องราวที่น่าสนใจรอบตัวมากขึ้น
ตลอดเดือนที่ผ่านมา ONEP Learning ก็มีเรื่องราวด้านสิ่งแวดล้อมหลากหลายประเด็นมาเล่าให้ทุกคนได้เรียนรู้ไปด้วยกัน หวังว่าทุกเนื้อหาจะช่วยให้เรื่องสิ่งแวดล้อมที่บางครั้งอาจดูเป็นเรื่องไกลตัว กลายเป็นเรื่องที่เข้าใจง่ายและใกล้ตัวเรามากขึ้นนะครับ และก่อนจะบอกลาสิงหาคม วันนี้เรายังมีอีกหนึ่งเรื่องราวที่อยากชวนทุกคนมาทำความรู้จักและทำความเข้าใจไปพร้อม ๆ กัน เพราะเรื่องสิ่งแวดล้อมไม่ใช่แค่เรื่องของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เกี่ยวข้องกับการใช้ชีวิตของพวกเราทุกคน 🌏
ถ้าพร้อมแล้ว ไปติดตามเนื้อหาต่อไปพร้อมกันครับ ว่าวันนี้ ONEP Learning จะพาทุกคนไปรู้จักกับเรื่องอะไร และเรื่องนี้มีความสำคัญกับเราและสิ่งแวดล้อมอย่างไรบ้าง
คุณเคยสงสัยไหมว่า… ผลิตภัณฑ์เปลี่ยนโลกหลายอย่างรอบตัวเรา มีจุดเริ่มต้นมาจากไหน? 🔎
ยารักษาโรค สกินแคร์ทรงประสิทธิภาพ หรืออาหารเสริมชั้นเลิศเริ่มต้นจาก “ทรัพยากรชีวภาพ” ที่ธรรมชาติสร้างสรรค์ไว้ ตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดคือ “สารควินิน” ซึ่งถูกสกัดมาจากเปลือกต้นซินโคน่า (Cinchona) จนกลายมาเป็นยามหัศจรรย์ที่ใช้รักษาโรคมาลาเรียและช่วยชีวิตคนนับล้านทั่วโลก ยิ่งเทคโนโลยีในปัจจุบันสามารถเจาะลึกลงไปถึงระดับสารพันธุกรรม มูลค่าและความมหัศจรรย์ของทรัพยากรเหล่านี้ยิ่งทวีคูณ
● บทเรียนราคาแพง: เมื่อธรรมชาติถูกตักตวงเกินขีดจำกัด 🌿
ในอดีต “ขุมทรัพย์” เหล่านี้กลับกลายเป็นชนวนของการฉวยโอกาส หลายบริษัทหรือกลุ่มทุนบุกรุกเข้าไปตักตวงกอบโกยทรัพยากรธรรมชาติ นำไปแปรรูปสร้างมูลค่ามหาศาล แต่ชุมชนท้องถิ่นผู้เฝ้าระวังพื้นที่หรือประเทศเจ้าของทรัพยากรกลับไม่เคยได้รับผลตอบแทนใด ๆ ซ้ำร้าย ทรัพยากรบางชนิดยังถูกเก็บเกี่ยวจนแทบสูญพันธุ์
สำหรับในไทยก็เคยเผชิญบทเรียนราคาแพงนี้กับ “กวาวเครือ” สมุนไพรไทยที่มีสรรพคุณโดดเด่นทั้งการบำรุงร่างกายและฟื้นฟูผิวพรรณ ในอดีตมันเคยถูกเก็บไปใช้ประโยชน์อย่างหนักหน่วงจนเกือบจะสูญหายไปจากป่าธรรมชาติ สิ่งนี้ถูกเรียกว่า “โจรกรรมชีวภาพ” (Biopiracy) ที่เกิดขึ้นกับทรัพยากรชีวภาพหลายชนิดทั่วโลก
จากบทเรียนที่ผ่านมา เราคงเห็นแล้วว่า การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชีวภาพที่ไม่เป็นธรรม ไม่เพียงส่งผลกระทบต่อธรรมชาติ แต่ยังทำให้ชุมชนและประเทศเจ้าของทรัพยากรไม่ได้รับประโยชน์อย่างที่ควรจะเป็น
แล้วเราจะทำอย่างไรให้การเข้าถึงทรัพยากรชีวภาพเป็นธรรม และทุกฝ่ายได้รับประโยชน์ร่วมกัน? 🤔 นี่จึงเป็นที่มาของ “จุดเปลี่ยนโลก: กลไกที่ชื่อว่า ABS” ซึ่งเป็นกลไกสำคัญที่เข้ามาวางกติกาเรื่องการเข้าถึงทรัพยากรและการแบ่งปันผลประโยชน์อย่างเป็นธรรม… ไปหาคำตอบพร้อมกันครับ
● จุดเปลี่ยนโลก: กลไกที่ชื่อว่า ABS 🌎
ในปี พ.ศ. 2535 นานาชาติได้จับมือกันสร้างปรากฏการณ์ใหม่ภายใต้ อนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ (CBD) โดยผลักดันกลไกสำคัญที่เรียกว่า ABS (Access and Benefit-Sharing) หรือ “การเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์” จากวัตถุประสงค์ข้อที่ 3 ของอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลากหลายทางชีวภาพ จนเกิดเป็น “พิธีสารนาโงยาว่าด้วยการเข้าถึงทรัพยากรพันธุกรรมและการแบ่งปันผลประโยชน์ที่ได้จากการใช้ทรัพยากรพันธุกรรมอย่างยุติธรรมและเท่าเทียม” ซึ่งได้ลงนามรับรองพิธีสารนาโงยาฯ เมื่อปี พ.ศ. 2555
แล้วหลักการของ ABS คืออะไร ไม่ต้องสงสัยนาน เพราะ สผ. สรุปสั้นๆ แบบเข้าใจง่ายมาให้แล้วครับ
● หลักการง่ายๆ ของ ABS : 💡
“หากใครจะนำทรัพยากรพันธุกรรมไปใช้ ต้องได้รับความยินยอมล่วงหน้า และต้องทำข้อตกลงแบ่งปันผลประโยชน์กลับคืนให้กับชุมชนที่เป็นเจ้าของหรือดูแลทรัพยากรชีวภาพในพื้นที่นั้นอย่างยุติธรรมและเท่าเทียม”
คำถาม คือ แล้วใครล่ะครับที่จะช่วยให้การใช้ทรัพยากรชีวภาพเป็นไปอย่างเป็นธรรม และไม่ปล่อยให้ประวัติศาสตร์ซ้ำรอย?
คำตอบไม่ได้อยู่ที่คนใดคนหนึ่ง แต่คือ “ทุกภาคส่วน” ที่ต้องร่วมมือกันตามบทบาทของตัวเอง 🤝 แล้วคุณล่ะครับ… อยู่ในบทบาทไหนของภารกิจนี้?
ไปทำความรู้จักกับ “ผู้พิทักษ์ทรัพยากรชีวภาพ: คุณคือใครใน 3 บทบาท?” พร้อมกันครับ ว่าแต่ละภาคส่วนมีหน้าที่อะไร และจะช่วยกันดูแลทรัพยากรชีวภาพของเราให้เกิดประโยชน์อย่างเป็นธรรมและยั่งยืนได้อย่างไร?
● ผู้พิทักษ์ทรัพยากรชีวภาพ “คุณคือใครใน 3 บทบาท ? ” 🛡️
เราจะป้องกันไม่ให้ประวัติศาสตร์ซ้ำรอยได้อย่างไร? คำตอบ คือ ทุกภาคส่วนต้องร่วมมือกันตามบทบาทหน้าที่ของตัวเอง มาดูกันว่าคุณสวมหมวกใบไหนในภารกิจนี้ เริ่มกันที่…
- ผู้กำกับการใช้ทรัพยากร (หน่วยงานของรัฐ) 🏛️
ทำหน้าที่เป็น “นายประตู” กำกับดูแลการนำทรัพยากรไปใช้ วางทิศทาง คอยพิจารณาอนุมัติอนุญาต และกำหนดข้อตกลงการแบ่งปันผลประโยชน์ให้เกิดความยุติธรรมผ่านกฎหมายเฉพาะ และระเบียบคณะกรรมการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการเข้าถึงทรัพยากรชีวภาพและการได้รับผลประโยชน์ตอบแทนจากทรัพยากรชีวภาพ พ.ศ. 2554 โดยมีสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) ทำหน้าที่เป็น “ฟันเฟืองหลัก” ในการขับเคลื่อนเพื่อให้หน่วยงานรัฐใช้เป็นแนวทางมาตรฐานเดียวกันในการพิจารณาและติดตามการขอเข้าถึงและใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชีภาพ - ผู้ค้นหาและต่อยอด (นักวิจัย / ผู้ผลิต / ภาคเอกชน) 🔬
สวมบทบาท “นักสร้างสรรค์” ที่นำทรัพยากรไปวิจัยและพัฒนาผ่านเทคโนโลยีชีวภาพ หรือผลิตเป็นยา อาหาร หรือเครื่องสำอาง แต่มีหัวใจสำคัญคือ “ห้ามหยิบฉวยโดยพละการ” ต้องแจ้งขออนุญาตอย่างถูกต้อง และทำข้อตกลงว่าจะแบ่งปันผลตอบแทนกลับคืนสู่ชุมชนต้นทาง - ผู้เฝ้าระวังและปกป้อง (ชุมชนท้องถิ่น) 🌱
เปรียบเสมือน “ด่านหน้า” ในพื้นที่ มีหน้าที่สำรวจและทำบัญชีทรัพยากรชีวภาพในท้องถิ่น ร่วมกำหนดเงื่อนไขการเข้าถึง และนำผลประโยชน์หรือรายได้ที่ได้รับการแบ่งปัน ย้อนกลับมาใช้ฟื้นฟูดูแลธรรมชาติในท้องถิ่นซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของทรัพยากรชีวภาพอย่างยั่งยืน
เห็นไหมครับว่า พวกเราทุกคน คือส่วนสำคัญที่จะร่วมกันดูแลทรัพยากรธรรมชาติของเรา ไม่ใช่เพื่อใคร แต่เพื่อเราทุกคนและคนรุ่นต่อๆ ไปนั่นเองครับ 💚
● อนาคตที่ยั่งยืน… เริ่มต้นที่บทบาทของเรา 🌏
ธรรมชาติยังซ่อนสิ่งมหัศจรรย์อีกมากมายที่รอให้เราค้นพบ แต่ความมหัศจรรย์เหล่านั้นจะดำรงอยู่ได้ ก็ต่อเมื่อเราใช้ประโยชน์ทรัพยากรเหล่านั้นอย่างเห็นคุณค่า
อ่านมาถึงตรงนี้แล้ว ทุกท่านจะเห็นว่า เรื่อง ABS ไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นเรื่องของการสร้างระบบเศรษฐกิจสีเขียวที่ขับเคลื่อนนวัตกรรมให้เติบโตได้ ชุมชนได้ประโยชน์ และธรรมชาติต้องไม่ถูกทำลาย
สผ. ขอเชิญชวนทุกท่านมาร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการสนับสนุนและพิทักษ์ทรัพยากรชีวภาพ เพื่อให้ก้าวต่อไปของการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพควบคู่ไปกับการเติบโตด้านเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพอย่างยั่งยืน 🌿
และแน่นอนครับ ต้อนรับเดือนกันยายนนี้ ONEP Learning จะพาทุกคนไปทำความรู้จักกับแนวคิด “เมืองมีปัญหา ให้ธรรมชาติเยียวยาด้วย NbS” 🌳 ฮั่นแน่…เห็นชื่อเรื่องแล้ว หลายคนคงเริ่มสงสัยและอยากรู้กันแล้วใช่ไหมครับว่า… NbS คืออะไร แล้วธรรมชาติจะเข้ามาช่วยแก้ปัญหาของเมืองได้อย่างไร?
ครั้งนี้เราจะชวนทุกคนไปหาคำตอบพร้อมกันว่า แนวคิด Nature-based Solutions จะช่วยให้เรารับมือกับปัญหาสิ่งแวดล้อมและการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในเมืองได้อย่างไร? รวมถึงช่วยสร้างเมืองให้น่าอยู่ ยืดหยุ่น และพร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงในอนาคตได้แค่ไหน?
ติดตามเรื่องราวดี ๆ และเรียนรู้ไปพร้อมกันกับ ONEP Learning ในเดือนกันยายนนี้นะครับ 💚