ONEP Learning #18 พื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อมไม่ใช่ “ที่ลับ” แต่คือ “ที่รัก” ของธรรมชาติ และเราทุกคน

🌏💚 พื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อมไม่ใช่ “ที่ลับ” แต่คือ “ที่รัก” ของธรรมชาติ และเราทุกคน

หลายคนอาจมองว่า “พื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม” เป็นพื้นที่ห่างไกล ลับตาและดูเหมือนไม่เกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของเราเท่าไร แต่ในความเป็นจริงแล้ว พื้นที่เหล่านี้ไม่ใช่ “ที่ลับ” หากแต่คือ “ที่รัก” เพราะพื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม คือ เกราะป้องกันภัยของสิ่งมีชีวิตนับไม่ถ้วน ทั้งคุ้มครองพื้นที่ที่เป็นแหล่งต้นน้ำลำธาร 💧 ปกป้องเราจากภัยพิบัติ เพิ่มพื้นที่สีเขียว 🌳 เพื่อก๊าซดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ ลดผลกระทบจากวิกฤตทางธรรมชาติอย่างเงียบ ๆ ในทุกวัน
การวางแผนและกำหนดพื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อมจึงไม่ใช่แค่เพียงการอนุรักษ์ธรรมชาติเท่านั้น แต่คือเครื่องมือที่สำคัญในการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของประเทศ และนี่คือภารกิจสำคัญของ สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) ในฐานะหน่วยงานที่กำหนดทิศทางเชิงนโยบาย ผลักดันแผนแม่บทและขับเคลื่อนกลไกต่าง ๆ เพื่อดูแลรักษาพื้นที่อันเปราะบางเหล่านี้ให้คงอยู่ เพื่อสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืนของคนไทยทุกคน 🌱
เพราะการรักษาพื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม คือ การรักษาลมหายใจของธรรมชาติ และธรรมชาติ … คือ หัวใจที่เราต้องไม่ลืมรัก ❤️

📘 1) รู้จัก “พื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม” กลไกกฎหมายที่ช่วยดูแลธรรมชาติ
แม้กฎหมายจะมิได้บัญญัติคำจำกัดความของ “พื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม” ไว้อย่างชัดเจน แต่โดยเจตนารมณ์ของกฎหมาย “พื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม” นั้นหมายถึง พื้นที่อนุรักษ์สิ่งแวดล้อมที่กำหนดขึ้น
ในส่วนที่ 3 เขตอนุรักษ์และพื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม โดยอาศัยอำนาจตามความในมาตรา 43 และ 45 แห่งพ.ร.บ.ส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 พื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อมจึงมิได้เป็นเพียงขอบเขตทางภูมิศาสตร์ หากแต่เป็น กลไกทางกฎหมาย ⚖️ ที่มีบทบาทสำคัญในการกำกับทิศทางการใช้ประโยชน์พื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นการป้องกันและยับยั้งกิจกรรมที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม หรือการส่งเสริมกิจกรรมที่เอื้อต่อการฟื้นฟู อนุรักษ์ และดูแลทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน
การกำหนดพื้นที่ลักษณะนี้ ยังเปิดโอกาสให้รัฐสามารถออกมาตรการเฉพาะที่เหมาะสมกับบริบทของแต่ละพื้นที่ เพื่อสร้างสมดุลระหว่างการพัฒนาและการคุ้มครองสิ่งแวดล้อม 🌍 อันเป็นหัวใจสำคัญของการจัดการทรัพยากรในโลกยุคปัจจุบัน

🌿 2) “พื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม” สำคัญอย่างไรในโลกที่ธรรมชาติกำลังเปราะบาง
เหตุผลหลักของการประกาศพื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม คือการดูแลพื้นที่ธรรมชาติที่เปราะบางเป็นพิเศษ ไม่ว่าจะเป็นพื้นที่ต้นน้ำลำธาร พื้นที่ที่มีระบบนิเวศแตกต่างจากพื้นที่อื่น หรือพื้นที่ที่อาจถูกทำลายหรือได้รับผลกระทบจากกิจกรรมต่าง ๆ ได้โดยง่าย หากขาดการควบคุมที่เหมาะสม พื้นที่เหล่านี้อาจเสื่อมโทรมลงจนยากต่อการฟื้นฟู
นอกจากนี้ การประกาศพื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม ยังครอบคลุมถึงพื้นที่ที่มีคุณค่าทางธรรมชาติหรือศิลปกรรม ซึ่งควรได้รับการอนุรักษ์แต่ยังไม่มีกฎหมายคุ้มครองเป็นกาลเฉพาะ การประกาศพื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม จึงทำหน้าที่เสมือนเกราะป้องกันทางกฎหมาย 🛡️ ที่เข้ามาเติมเต็มช่องว่างดังกล่าว
หัวใจสำคัญของมาตรการนี้ คือ การควบคุมการใช้ทรัพยากรให้สอดคล้องกับศักยภาพของพื้นที่ พร้อมทั้งเป็นเครื่องมือในการแก้ไขปัญหาคุณภาพสิ่งแวดล้อมที่รุนแรง เพื่อเปิดโอกาสให้ธรรมชาติได้ฟื้นตัว 🌱 และค่อย ๆ กลับคืนสู่สภาพที่ดีขึ้นภายในระยะเวลาที่เหมาะสม ทั้งต่อสิ่งแวดล้อมและต่อผู้คนที่พึ่งพาพื้นที่นั้นอยู่

🌱 3) พื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม: ประโยชน์ที่มากกว่าการอนุรักษ์
การประกาศพื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม นำไปสู่การจัดการดูแลทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในพื้นที่อย่างเป็นระบบและมีทิศทางชัดเจน ช่วยรักษาความสมดุลของระบบนิเวศ และคงความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรไว้ให้คนรุ่นปัจจุบันและรุ่นต่อไป 👨‍👩‍👧‍👦
ในพื้นที่ที่กำลังเผชิญปัญหาสิ่งแวดล้อมในระดับวิกฤต มาตรการคุ้มครองยังทำหน้าที่เป็นเครื่องมือสำคัญในการควบคุม ป้องกัน ฟื้นฟู และลดความรุนแรงของผลกระทบที่เกิดขึ้น เพื่อให้พื้นที่เกิดการพัฒนาควบคู่กับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุล
ขณะเดียวกัน ประชาชนและทุกภาคส่วนในพื้นที่ มีบทบาทสำคัญในการมีส่วนร่วมดูแล รักษา และใช้ประโยชน์จากทรัพยากรอย่างเหมาะสม โดยยังคงสิทธิในกรรมสิทธิ์ที่ดินของตนเองไว้ครบถ้วน 🤝
การประกาศพื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม นั้นไม่เพียงสร้างผลดีต่อธรรมชาติเท่านั้น หากยังเป็นจุดเริ่มต้นของความร่วมมืออย่างเป็นรูปธรรมระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน เพื่อการจัดการสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน

📜 4) พื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม: จากตัวบทกฎหมายสู่การปฏิบัติจริง
การประกาศพื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม อาศัยอำนาจตามมาตรา 43 44 และ 45 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 เพื่อกำหนดเขตพื้นที่และมาตรการคุ้มครองสิ่งแวดล้อม เพื่อแก้ไข ฟื้นฟูสภาพความวิกฤตของคุณภาพสิ่งแวดล้อม ตลอดจนป้องกันเหตุแห่งความวิกฤตในด้านต่าง ๆ อันที่จะเกิดขึ้น รวมทั้งให้การคุ้มครองทรัพยากรธรรมชาติ ระบบนิเวศและคุณภาพสิ่งแวดล้อมในพื้นที่นั้น
ดังนั้น พื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม จึงไม่ใช่เพียงการจำกัดการใช้พื้นที่ แต่เป็นเครื่องมือทางกฎหมายที่ช่วยปกป้อง ฟื้นฟู และจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างสมดุล เพื่อให้ธรรมชาติและชุมชนสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างยั่งยืน 🌏💚
สำหรับใครที่สนใจอยากศึกษาในรายละเอียด สามารถเข้าไปอ่านข้อมูลเกี่ยวกับ “พื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม” เพิ่มเติมได้ที่
👉🏻https://www.onep.go.th/ebook/eurban/environmental-protected-area.pdf
หรือติดตามข้อมูลข่าวสารของ “พื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม” ได้ที่ https://epa.onep.go.th
ตอนหน้า Onep Learning จะพาทุกคนไปทำความรู้จักกับพื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อมให้มากขึ้น อย่าลืมติดตามกันในตอนต่อไปนะคะ ✨🌱