4 ตุลาคม 2569 เมืองฟองน้ำ 4 ประเทศ เปิดโมเดลจัดการน้ำ รับมือฝนหนัก-น้ำท่วม

          เมืองฟองน้ำ (Sponge City) เป็นแนวทางจัดการน้ำที่ออกแบบเมืองให้สามารถดูดซับ กักเก็บ ชะลอ กรอง และนำน้ำฝนกลับมาใช้ เพื่อลดความเสี่ยงน้ำท่วมจากฝนตกหนัก พาไปรู้จัก 4 โมเดลจากจีน เยอรมนี เนเธอร์แลนด์ และสิงคโปร์ ซึ่งนำแนวคิดเมืองฟองน้ำมาปรับใช้แตกต่างกันตามบริบทของแต่ละประเทศ แนวทางดังกล่าวสะท้อนทางเลือกในการจัดการน้ำของเมือง ท่ามกลางสถานการณ์ฝนตกหนักและน้ำท่วมที่เกิดขึ้นในกรุงเทพฯ และหลายพื้นที่ของประเทศไทย

สถานการณ์อุทกภัยที่เกิดขึ้นในหลายพื้นที่ของประเทศไทย รวมถึงกรุงเทพมหานคร สะท้อนโจทย์การบริหารจัดการน้ำของเมืองที่ต้องรับมือทั้งน้ำฝน น้ำท่วมขัง และมวลน้ำจากพื้นที่ตอนบน ขณะที่การระบายน้ำยังเป็นประเด็นสำคัญในการลดผลกระทบต่อประชาชน สำหรับกรุงเทพมหานคร ก่อนหน้านี้ มีฝนตกหนักต่อเนื่องตั้งแต่วันที่ 24 กันยายน ส่งผลให้หลายพื้นที่มีปริมาณฝนสะสมมากกว่า 300 มิลลิเมตร และเกิดน้ำท่วมขังเป็นวงกว้าง

สถานการณ์ดังกล่าวทำให้แนวคิดการจัดการน้ำของเมืองถูกหยิบขึ้นมาพิจารณาอีกครั้ง โดยเฉพาะการออกแบบพื้นที่เมืองให้สามารถรองรับน้ำฝนได้มากกว่าการพึ่งพาระบบระบายน้ำเพียงอย่างเดียว การขยายตัวของเมืองอย่างรวดเร็วและการเพิ่มขึ้นของสัดส่วนพื้นที่ปิดทับที่ไม่ซึมน้ำ เช่น คอนกรีตและลาดยาง ได้ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อวัฏจักรทางอุทกวิทยาตามธรรมชาติ ระบบการจัดการน้ำในอดีต ซึ่งพึ่งพาโครงสร้างพื้นฐานสีเทาเป็นหลัก เช่น คลองคอนกรีต ท่อระบายน้ำใต้ดิน และสถานีสูบน้ำ มุ่งเน้นการระบายน้ำฝนออกจากพื้นที่เมืองให้เร็วที่สุด

แนวทางดังกล่าวนอกจากจะสร้างภาระทางงบประมาณอย่างมหาศาลแล้ว ยังเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดน้ำท่วมฉับพลันในพื้นที่ปลายน้ำ และทำให้เมืองขาดแคลนแหล่งน้ำต้นทุนในสภาวะแห้งแล้ง “เมืองฟองน้ำ” เปลี่ยนจากระบายน้ำเร็ว สู่การเก็บน้ำไว้ในเมือง เพื่อตอบสนองต่อภัยคุกคามจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ นวัตกรรม “เมืองฟองน้ำ” (Sponge City) ถูกพัฒนาขึ้นในฐานะกระบวนทัศน์ใหม่ของการวางผังและออกแบบเมืองที่เน้นการทำงานร่วมกับธรรมชาติ

แนวคิดนี้มุ่งใช้โครงสร้างพื้นฐานสีเขียว-ฟ้า ร่วมกับการออกแบบเมืองที่ไวต่อวิถีน้ำ เพื่อเพิ่มความสามารถของเมืองในการ ดูดซับ กักเก็บ ชะลอ กรอง และนำน้ำฝนกลับมาใช้ใหม่ ในพื้นที่อย่างมีประสิทธิภาพ สำหรับโจทย์ของกรุงเทพฯ แนวคิดดังกล่าวจึงเกี่ยวข้องโดยตรงกับการจัดการน้ำฝนที่ตกลงมาในพื้นที่เมือง เพราะแทนที่จะมองน้ำฝนเป็นเพียงน้ำที่ต้องรีบระบายออกจากเมือง แนวคิดเมืองฟองน้ำให้ความสำคัญกับการเพิ่มพื้นที่ที่สามารถรับและกักเก็บน้ำไว้ก่อน

ที่มา : กรุงเทพธุรกิจ (https://www.bangkokbiznews.com/tech/innovation/1254144)