ONEP Learning #46 ความหลากหลายที่มองไม่เห็น: การอนุรักษ์ กับบทบาท คลังข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทย

ความหลากหลายที่มองไม่เห็น: การอนุรักษ์ กับบทบาท คลังข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทย

สวัสดีครับ FC ชาว ONEP Learning ทุกคน! 🌿 เป็นยังไงบ้างครับ ช่วงนี้ได้ออกไปเจอธรรมชาติกันบ้างหรือเปล่า? หรือบางคนอาจจะกำลังนั่งอ่าน EP. นี้อยู่ท่ามกลางธรรมชาติแบบไม่รู้ตัวก็ได้นะครับ เพราะรอบตัวเรามีสิ่งมีชีวิตมากมายกว่าที่คิด! 🌱

แต่จะว่าไปเคยสงสัยไหมว่า…ประเทศไทยของเรามี “เพื่อนร่วมโลก” อยู่มากมายแค่ไหน? ตั้งแต่ต้นไม้เล็ก ๆ ในผืนป่า สัตว์น้อยใหญ่ที่เราอาจไม่เคยเห็น ไปจนถึงสิ่งมีชีวิตจิ๋วที่ซ่อนตัวอยู่ในระบบนิเวศ ทั้งหมดล้วนเป็นส่วนหนึ่งของความหลากหลายทางชีวภาพที่ช่วยหล่อเลี้ยงชีวิตของเรา แต่คำถามสำคัญก็คือ…ถ้าวันหนึ่งสิ่งเหล่านี้ค่อย ๆ หายไป เราจะรู้ได้อย่างไรว่าอะไรหายไป และหายไปจากที่ไหน? 🔎

วันนี้เราจะพาไปทำความรู้จักกับ “คลังข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทย” หรือ TH-BIF ระบบสำคัญที่จะช่วยให้ความหลากหลายทางธรรมชาติที่บางครั้งเรา “มองไม่เห็น” กลายเป็นข้อมูลที่มองเห็น เข้าใจ และนำไปใช้เพื่ออนาคตที่ยั่งยืนได้ 💚

ประเทศไทยเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงเป็นอันดับต้นๆ ของโลก เรามีตั้งแต่ ป่าเขาสูงในภาคเหนือ ป่าเต็งรังในภาคกลาง ป่าดิบชื้นในภาคใต้ ไปจนถึงระบบนิเวศทะเลและชายฝั่งในอ่าวไทย อย่างไรก็ตาม ในตอนนี้ที่โลกกำลังเผชิญกับวิกฤตการสูญเสียธรรมชาติและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การมีอยู่ของทรัพยากรธรรมชาติเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพออีกต่อไป หากเราไม่รู้ว่า “เรามีอะไร อยู่ที่ไหน และเหลืออยู่เท่าไร” 🌏

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ประเทศไทยมีความท้าทายกับการจัดการข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพ ที่กระจัดกระจายอยู่ตามหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการศึกษา และหน่วยงานวิจัยทั่วประเทศ สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยกองจัดการความหลากหลายทางชีวภาพ กับ จึงได้พัฒนา ระบบคลังข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทย (Thailand Biodiversity Information Facility หรือ TH-BIF) เพื่อทำหน้าที่เป็นระบบเครือข่ายที่รวบรวมและเชื่อมโยงข้อมูลสิ่งมีชีวิตในประเทศไทย ระหว่างหน่วยงานและภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ทุกคนสามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์ข้อมูลร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ

TH-BIF ทำงานอย่างไร ?🗂️

ถ้าเปรียบเทียบให้เห็นภาพง่ายๆ TH-BIF ทำหน้าที่เหมือน “สมุดบันทึกแห่งธรรมชาติ” ในแต่ละปี ระบบไม่ได้เพียงแค่บันทึกชื่อพืช สัตว์ หรือจุลินทรีย์ เท่านั้น แต่ยังจัดเก็บข้อมูลพิกัด บริบททางระบบนิเวศ สถานะการถูกคุกคาม และสถิติต่าง ๆ จากนักวิจัยและหน่วยงานเครือข่าย การสะสมข้อมูลปีแล้วปีเล่าทำให้เราเริ่มเห็นภาพรวมของประเทศชัดขึ้น เช่น พืช หรือสัตว์ชนิดใดกำลังเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์

ข้อมูลเหล่านี้ถูกนำไปสร้างประโยชน์ให้ประเทศอย่างไร?💡

การวางแผนและกำหนดนโยบายอนุรักษ์ หน่วยงานรัฐและนักวิชาการใช้ฐานข้อมูลพิกัดและสถานะสิ่งแวดล้อมเป็นหลักฐานอ้างอิงในการจัดทำ รายงานสถานภาพความหลากหลายทางชีวภาพของไทย การจัดลำดับความสำคัญของชนิดพันธุ์ที่เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ (Thailand Red List) รวมถึงเป็นข้อมูลประกอบการพิจารณาพื้นที่อนุรักษ์และการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับนโยบาย

การเชื่อมโยงฐานข้อมูลเพื่อการวิจัยและการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน ระบบช่วยเชื่อมโยงข้อมูลสิ่งมีชีวิตจากหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการศึกษา และหน่วยงานวิจัยทั่วประเทศไว้ในที่เดียว ทำให้นักวิจัยเข้าถึงข้อมูลพืช สัตว์ จุลินทรีย์ และภูมิปัญญาท้องถิ่นได้รวดเร็ว ลดความซ้ำซ้อนในการสำรวจ และนำไปสู่การศึกษาวิจัยต่อยอดด้านชีวภาพ การเกษตร และทรัพยากรชุมชน

การสนับสนุนการดำเนินงานตามพันธกรณีสากล ประเทศไทยใช้ฐานข้อมูลกลางนี้เป็นฐานอ้างอิงในการจัดทำ รายงานแห่งชาติ (National Report) ส่งเสนอต่ออนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ (Convention on Biological Diversity: CBD) ตลอดจนสนับสนุนการขับเคลื่อนกรอบงานคุนหมิง-มอนทรีออล ว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพระดับโลก (Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework หรือ KM-GBF) เพื่อแสดงความมุ่งมั่นและสถานะการอนุรักษ์ของไทยบนเวทีโลกอย่างเป็นรูปธรรม 🌎

ทำไมข้อมูลที่ถูกต้องและครบถ้วนถึงสำคัญกับเราทุกคน?

เมื่อเรามีข้อมูลที่แม่นยำ การตัดสินใจพัฒนาประเทศกับเรื่องการอนุรักษ์ธรรมชาติจะไม่ต้องใช้ “การคาดเดา” หรือ “ความรู้สึก” อีกต่อไป แต่เป็นการตัดสินใจบนพื้นฐานของข้อมูลวิทยาศาสตร์ ซึ่งจะช่วยสร้างความรู้ความเข้าใจ ความตระหนักถึงการอนุรักษาและรักษาทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน

ระบบ TH-BIF เป็นก้าวสำคัญของการวางรากฐานโครงสร้างพื้นฐานด้านข้อมูลธรรมชาติของประเทศไทย สิ่งที่คลังข้อมูลนี้สะท้อนให้เราเห็น ไม่ใช่แค่เรื่องจำนวนสิ่งมีชีวิต แต่คือ “ต้นทุนทางธรรมชาติ” ที่โอบอุ้มชีวิตและเศรษฐกิจของคนไทยทุกคน แต่ธรรมชาติมีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ข้อมูลชีวภาพจึงไม่ใช่เรื่องที่ทำครั้งเดียวจบ หากเป็นกระบวนการดำเนินการอย่างต่อเนื่อง คำถามสำคัญในวันนี้จึงไม่ใช่แค่ “เรามีข้อมูลมากแค่ไหน” แต่คือ “พวกเราทุกคน ทั้งภาครัฐ นักวิจัย เอกชน และประชาชน จะร่วมกันใช้ประโยชน์และดูแลข้อมูลธรรมชาตินี้ต่อไปอย่างไร ให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่ออนาคตของประเทศ?”

และนี่ก็คืออีกหนึ่งเบื้องหลังสำคัญของการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ เพราะการจะดูแลธรรมชาติให้ได้อย่างยั่งยืน เราต้องเริ่มจากการ “รู้จัก” และ “เข้าใจ” สิ่งที่เรามีเสียก่อน ข้อมูลจาก TH-BIF จึงไม่ได้เป็นเพียงฐานข้อมูลของพืช สัตว์ หรือสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ เท่านั้น แต่เป็นข้อมูลสำคัญที่ช่วยให้เรามองเห็นคุณค่าของธรรมชาติ วางแผนการอนุรักษ์ และตัดสินใจเกี่ยวกับอนาคตของทรัพยากรธรรมชาติได้อย่างมีข้อมูลรองรับ 🌿

แต่เรื่องราวของความหลากหลายทางชีวภาพยังมีอีกหลายมุมที่น่าสนใจครับ เพราะสิ่งมีชีวิตและทรัพยากรชีวภาพที่อยู่รอบตัวเรา ไม่ได้มีแค่ “คุณค่าต่อธรรมชาติ” แต่ยังสามารถสร้างประโยชน์และคุณค่าทางเศรษฐกิจให้กับผู้คนและประเทศได้ด้วย แล้วเราจะใช้ประโยชน์จากทรัพยากรเหล่านี้อย่างไรให้เกิดความเป็นธรรม และไม่ทำลายต้นทุนทางธรรมชาติของเรา?

ติดตามตอนต่อไปกับ “เจาะลึก ‘ABS’: ขุมทรัพย์ชีวภาพจากธรรมชาติ และภารกิจที่ทุกคนต้องร่วมพิทักษ์” 🔍 มาดูกันครับว่า ABS คืออะไร ทำไมเรื่องนี้ถึงเกี่ยวข้องกับเราทุกคน และเราจะร่วมกันใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชีวภาพอย่างไรให้ธรรมชาติและคนอยู่ร่วมกันได้อย่างยั่งยืน แล้วพบกันตอนหน้านะครับ 🌏💚