ONEP Learning #36 พลิกโฉมแผนจัดการสิ่งแวดล้อม ฉบับใหม่ สู่การจัดการเชิงระบบเชื่อมโยงทุกมิติ

🌍 พลิกโฉมแผนจัดการสิ่งแวดล้อม ฉบับใหม่ สู่การจัดการเชิงระบบเชื่อมโยงทุกมิติ 🌱

ฮัลโหลทุกคนนน 👋 วันนี้แอดจะชวนมาคุยเรื่อง “แผนจัดการสิ่งแวดล้อมฉบับใหม่” หลายคนเห็นรูปของ Ep. นี้ แล้วรู้สึกตื่นเต้นเหมือนแอดบ้างกันบ้างไหมคะ 🥊✨ นี่คือพวกเราค่ะ นักมวยรุ่นใหม่ พลิกโฉมให้สดใสเหมือนแผนจัดการสิ่งแวดล้อม ฉบับใหม่ ที่ต้องรู้รอบ รู้ลึก และรวดเร็วปราดเปรียวมากขึ้น เพื่อให้เข้ากับสถานการณ์สิ่งแวดล้อม 🌏 หลายคนเมื่อเห็นคำว่า “แผนจัดการสิ่งแวดล้อม” ฟังชื่ออาจดูเป็นเรื่องไกลตัวใช่ไหมหละ…แต่จริง ๆ แล้วเกี่ยวกับชีวิตประจำวันของพวกเรามากกว่าที่คิด เพราะในวันที่โลกเปลี่ยนเร็วขึ้นทุกวัน ประเทศไทยเองก็ต้อง “พลิกโฉม” การจัดการสิ่งแวดล้อมครั้งใหญ่เช่นกัน ♻️
แอบสปอยก่อนว่า… 👀 อ่านจบแล้ว อาจจะค้นพบว่า “สิ่งแวดล้อม” ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอย่างที่คิดเลยค่ะ 💚
ประเทศไทยกำลังยืนอยู่บนทางแยกสำคัญ ⚠️ ท่ามกลางวิกฤตสิ่งแวดล้อมที่ทวีความรุนแรงและซับซ้อนยิ่งขึ้น ความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์และเศรษฐกิจโลก กติกาการค้าระหว่างประเทศที่นำเงื่อนไขด้านสิ่งแวดล้อมมาบังคับใช้ “จุดเปลี่ยนสำคัญที่ประเทศไทยต้องปรับตัว”

เมื่อมองกลับมาพิจารณาข้อมูลจากรายงานสรุปผลการดำเนินการตามยุทธศาสตร์ชาติ ปี พ.ศ. 2568 และผลการทบทวนครึ่งแผนของแผนจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม (พ.ศ. 2566 – 2570) ต่างมีข้อเสนอแนะที่สอดคล้องกันว่า ประเทศไทยจำเป็นต้องยกระดับความร่วมมือเชิงบูรณาการ 🤝 ตั้งเป้าหมายร่วมกัน ทำงานอย่างเป็นระบบและส่งเสริมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของประชาชนอย่างต่อเนื่อง ประกอบกับผลการสำรวจความเห็นและการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้เชี่ยวชาญ เมื่อต้นปี พ.ศ. 2569 ยิ่งชี้ชัดถึงจุดอ่อนสำคัญ คือ “ปัญหาเชิงโครงสร้างด้านการบริหารจัดการ” เพราะที่ผ่านมาหน่วยงานต่าง ๆ ยังคงทำงานแบบแยกส่วน (Silo) ต่างคนต่างทำ ซึ่งสะท้อนจากตัวเลขแผนระดับที่ 3 ในระบบติดตามและประเมินผลแห่งชาติ (eMENSCR) ที่มีข้อมูลแผนระดับ 3 (ข้อมูลตั้งแต่ปีงบประมาณ พ.ศ. 2563 จนถึงวันที่ 30 กันยายน 2568) มากถึง 2,915 แผน 📊 รวมถึงกฎหมายเดิมที่ใช้อยู่และกำลังจะเกิดขึ้นใหม่จำนวนมาก ส่งผลให้การจัดทำแผนงานและโครงการจำนวนมากไม่สอดประสานกัน ทำให้งบประมาณที่มีอยู่อย่างจำกัดถูกใช้ไปอย่างซ้ำซ้อน และมักเป็นการตามแก้ปัญหาที่ปลายเหตุ ซึ่งไม่เท่าทันต่อวิกฤตในปัจจุบัน

ด้วยเหตุนี้ สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) ในฐานะหน่วยงานหลักในการจัดทำแผนจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อมตามกฎหมาย ได้เตรียมการยกร่าง “แผนจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม
พ.ศ. 2571 – 2575″ เพื่อให้ทันต่อการประกาศใช้แผนใหม่ ที่จะเริ่มขึ้นในปี พ.ศ. 2571 โดยมุ่งเน้น “การป้องกันและจัดการเชิงรุก” 🚀 เพื่อมุ่งสู่การจัดการเชิงระบบโดยลดผลกระทบจากความเสียหายให้ได้มากที่สุดก่อนจะเกิดขึ้นซึ่งจะช่วยลดภาระด้านงบประมาณของประเทศได้ 💡

จุดเน้นสำคัญของแผนฉบับใหม่ (พ.ศ. 2571 – 2575) คือ การนำแนวคิด “ประเด็นร่วมสำคัญด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (Cross-cutting Strategic Issues)” มาใช้เป็นตัวเชื่อมโยงการทำงานร่วมกันระหว่างทุกภาคส่วน 🔗 ซึ่งไม่เพียงแต่หน่วยงานภายใต้กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
แต่ยังรวมถึงการทำงานข้ามภาคส่วน ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และสุขภาพ 🏥💰🌿 เพื่อสร้างความเป็นเจ้าของร่วมกันและขับเคลื่อนไปสู่เป้าหมายเดียวกัน โดยมุ่งจัดการปัญหาเชิงระบบตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำจนถึงปลายน้ำ นำไปสู่การบริหารจัดการด้านสิ่งแวดล้อมที่ดีขึ้น ซึ่งจะสะท้อนผลลัพธ์ผ่านเครื่องมือประเมินที่เรียกว่า “ดัชนีสมรรถนะสิ่งแวดล้อมในบริบทของประเทศไทย หรือที่เรียกว่า EPI Thailand” 📈

โดยขับเคลื่อนภายใต้แนวคิด “CARE” 💚 ผ่าน 4 ประเด็นร่วมสำคัญ ดังนี้
C – Creative Thinking for Circular Economy (หมุนเวียนคุ้มค่าด้วยแนวคิดสร้างสรรค์)
A – Adaptive Disaster & Climate Action (ปรับตัวเชิงรุก พร้อมรับมือทุกวิกฤต)
R – Resource Sustainability (ธรรมชาติยั่งยืน)
E – Environmental Wellbeing (สิ่งแวดล้อมปลอดภัย ประชาชนสุขภาพดี)

1. การใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพและเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ♻️ : เปลี่ยนระบบ
จาก “ใช้-ผลิต-ทิ้ง” สู่ระบบหมุนเวียน 100% โดยสร้างกลไกและมาตรการทางการตลาดเพื่อกระตุ้นผู้ผลิต และผู้บริโภคปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ซึ่งจะช่วยลดการเกิดของเสีย ลดการใช้น้ำ-พลังงาน และลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เพื่อไปสู่การผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน

2. การบริหารจัดการความเสี่ยงจากภัยพิบัติและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Disaster and Climate Resilience) 🌧️🔥 : เปลี่ยนจาก “การเยียวยาและฟื้นฟูหลังเกิดเหตุ” สู่ “การบริหารจัดการความเสี่ยงเชิงรุก” โดยใช้ข้อมูลและนวัตกรรมการคาดการณ์ล่วงหน้าและการวางแผนเชิงพื้นที่ พร้อมทั้งส่งเสริมให้ท้องถิ่นและชุมชน มีศักยภาพและความพร้อมในการรับมือและปรับตัวเมื่อเกิดภัยพิบัติทางธรรมชาติ

3. การฟื้นฟูและรักษาฐานทรัพยากรธรรมชาติกับการพัฒนาเศรษฐกิจที่ยั่งยืน (Sustainable Resources) 🌳💧 : เปลี่ยนจากการอนุรักษ์มาเป็นการบริหารจัดการเชิงรุก เพื่อรักษาและฟื้นฟูความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรดิน น้ำ ป่าไม้ และความหลากหลายทางชีวภาพ และใช้ทรัพยากรภายใต้ขีดความสามารถในการรองรับ และสร้างระบบการบริหารจัดการข้ามหน่วยงานและเชื่อมโยงนโยบายจากส่วนกลางลงสู่การปฏิบัติในระดับพื้นที่อย่างแท้จริง

4. การปฏิรูประบบสุขภาพสิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจสีเขียว (Environmental Health) 🌫️🏥 : มุ่งจัดการปัญหามลพิษที่กระทบต่อสุขภาพของประชาชน เช่น ฝุ่น PM2.5 ขยะ (ขยะพลาสติก ขยะอาหาร ขยะมูลฝอยติดเชื้อ ของเสียอันตราย กากอุตสาหกรรม เป็นต้น) และน้ำเสีย โดยใช้ฐานข้อมูลเชื่อมโยงมิติสุขภาพและสิ่งแวดล้อมเข้าด้วยกัน ควบคู่ไปกับการใช้กลไกทางเศรษฐศาสตร์สิ่งแวดล้อมเพื่อจูงใจให้ประชาชนปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและภาคธุรกิจปรับโครงสร้างสู่เศรษฐกิจสีเขียว 🌱

“ถึงเวลาปรับแผนเชิงรุก เปลี่ยนจากต่างคนต่างทำ สู่การลงมือทำเพื่อเป้าหมายเดียวกัน
สร้างภูมิคุ้มกันสู่การพัฒนาประเทศที่ยั่งยืน” ✨
เป็นอย่างไรบ้างคะ 😊 อ่านมาถึงตรงนี้แล้ว เริ่มรู้สึกเหมือนกันไหมว่า… เรื่องสิ่งแวดล้อมวันนี้ ไม่ใช่แค่เรื่อง “ต้นไม้ ป่าไม้ หรือขยะ” อีกต่อไป แต่กำลังเชื่อมโยงไปถึงเศรษฐกิจ สุขภาพ คุณภาพชีวิต รวมถึงอนาคตของพวกเราทุกคนแบบแยกไม่ออก 🌏💚
แล้วตอนนี้… ประเทศไทยกำลังอยู่ตรงไหนของเกมสิ่งแวดล้อมโลก? 🌍 คะแนนที่เราได้ “ดีขึ้น” หรือกำลังมีสัญญาณน่าเป็นห่วงซ่อนอยู่? EP. หน้า แอดจะพาไปถอดรหัส “EPI Thailand 2568” ดัชนีที่กำลังสะท้อนว่า ปัญหาสิ่งแวดล้อมไทยเรื่องไหนกำลังน่าเป็นห่วงที่สุด เรื่องไหนกำลังดีขึ้น และเรื่องไหน… ถ้ายังปล่อยไว้แบบนี้ อาจ “รอไม่ได้อีกต่อไป” ⏳ เเล้วพบกันค่ะ 👋

สนใจข้อมูลเพิ่มเติม ติดต่อได้ที่ 📞
โทรศัพท์ 0 2265 6605 หรือ 0 2265 500 ต่อ 6771
กลุ่มงานนโยบายและแผน
กองยุทธศาสตร์และแผนงาน
หรือหากสนใจเยี่ยมชมเว็บไซต์ของกองยุทธศาสตร์และแผนงาน 🌐 ไปกันได้ที่ https://eqmplatform.onep.go.th/

อ้างอิง 📚

1. แผนจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2566 – 2570 แผนจัดการฯ ฉ. ปี 66-70
2. แผนจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2566 – 2570 (ฉบับย่อ)
3. คู่มือการติดตามตัวชี้วัด ภายใต้แผนจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2566 – 2570