6 มิถุนายน 2569 สารสกัดกลิ่นส้มกับแนวคิดใหม่ในการดักจับไมโครพลาสติกด้วยสาหร่าย

     ไมโครพลาสติก เป็นหนึ่งในปัญหาสิ่งแวดล้อมที่ทั่วโลกให้ความสนใจ เพราะพลาสติกขนาดเล็กเหล่านี้สามารถปนเปื้อนอยู่ในน้ำ ดิน อาหาร และสิ่งมีชีวิตได้โดยที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า ไมโครพลาสติกหมายถึงชิ้นส่วนพลาสติกที่มีขนาดเล็กกว่า 5 มิลลิเมตร เกิดได้จากการแตกตัวของขยะพลาสติกขนาดใหญ่ หรือมาจากผลิตภัณฑ์บางชนิด เช่น เส้นใยสังเคราะห์ เครื่องสำอาง ยางรถยนต์ และบรรจุภัณฑ์ต่างๆ

     แม้โรงบำบัดน้ำเสียในปัจจุบันจะสามารถกรองขยะหรือสิ่งปนเปื้อนขนาดใหญ่ได้ แต่ไมโครพลาสติกจำนวนมากยังมีขนาดเล็กเกินกว่าจะถูกกำจัดออกได้อย่างสมบูรณ์ จึงอาจหลุดรอดออกสู่แม่น้ำ ทะเล และระบบนิเวศต่อไป

     หนึ่งในแนวคิดที่น่าสนใจคือการใช้สาหร่ายดัดแปลงพันธุกรรม ให้สามารถผลิตสารที่มีคุณสมบัติช่วยจับไมโครพลาสติกได้ โดยสารสำคัญที่ถูกกล่าวถึงคือลิโมนีน หรือ Limonene ซึ่งเป็นสารธรรมชาติที่พบมากในเปลือกผลไม้ตระกูลส้ม เช่น ส้ม มะนาว และเลมอน สารนี้เป็นตัวการสำคัญที่ทำให้ผลไม้เหล่านี้มีกลิ่นหอมสดชื่นคล้ายกลิ่นส้ม

     ลิโมนีน เป็นสารที่ไม่ชอบน้ำ หรือมีคุณสมบัติแบบ Hydrophobic เช่นเดียวกับไมโครพลาสติกหลายชนิด เมื่อสาหร่ายถูกปรับให้ผลิตลิโมนีน พื้นผิวของสาหร่ายจึงมีแนวโน้มไม่ชอบน้ำมากขึ้น ทำให้สามารถจับกับไมโครพลาสติกที่มีคุณสมบัติคล้ายกันได้ง่ายขึ้น หลักการนี้คล้ายกับการจับของน้ำมันกับคราบน้ำมันอื่น ที่สามารถรวมตัวกันแม้จะอยู่ในน้ำ

     นอกจากการดักจับไมโครพลาสติกแล้ว สาหร่ายยังมีบทบาทสำคัญในการบำบัดน้ำเสียอยู่แล้วตามธรรมชาติ สาหร่ายสามารถใช้สารอาหารส่วนเกินในน้ำ เช่น ไนโตรเจนและฟอสฟอรัส เพื่อการเจริญเติบโต จึงช่วยลดปริมาณสารปนเปื้อนบางชนิดในน้ำได้ ขณะเดียวกันชีวมวลของสาหร่ายที่เกิดขึ้นยังสามารถนำไปต่อยอดเป็นพลังงานชีววิทยา ปุ๋ยชีววิทยา หรือวัสดุชีววิทยาบางประเภทได้

     เทคโนโลยีสาหร่ายดัดแปลงพันธุกรรมยังต้องได้รับการศึกษาเพิ่มเติมก่อนนำไปใช้จริงในระดับเมืองหรืออุตสาหกรรม ประเด็นสำคัญที่ต้องพิจารณา ได้แก่ ความปลอดภัยของสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม การควบคุมไม่ให้สาหร่ายหลุดออกสู่สิ่งแวดล้อม ประสิทธิภาพเมื่อนำไปใช้กับน้ำเสียจริงที่มีสารปนเปื้อนหลากหลาย ต้นทุนการเพาะเลี้ยงสาหร่าย และวิธีจัดการกับก้อนสาหร่ายที่จับไมโครพลาสติกแล้ว

ที่มา : Thai Farmers’ Library (ห้องสมุดเพื่อเกษตรกรไทย) (https://thaifarmer.lib.ku.ac.th/news/6a20e555ea5e9f5cdf16bcef)