ONEP Learning #21 ถ้าชีวิตมันเหนื่อย ไป ‘รีเฟรช’ ตัวเองในพื้นที่สีเขียวกัน
ถ้าชีวิตมันเหนื่อย ไป ‘รีเฟรช’ ตัวเองในพื้นที่สีเขียวกัน 🌿
ท่ามกลางเมืองที่เต็มไปด้วยความเร่งรีบ การแข่งขัน และจังหวะชีวิตที่ไม่เคยหยุดพัก ปัญหามลพิษ ความแออัด และความตึงเครียดกลายเป็นเรื่องใกล้ตัวของคนเมืองมากขึ้นทุกวัน ในบริบทเช่นนี้ “พื้นที่สีเขียว” จึงยืนหนึ่งในฐานะพื้นที่ของชีวิตดีดีที่ใครหลายคนโหยหา เพราะพื้นที่สีเขียวไม่ได้เป็นเพียงสวนสวยไว้ถ่ายรูปหรือมุมพักสายตาเท่านั้น แต่คือพื้นที่ที่ช่วยคืนสมดุลให้ชีวิตทั้งเล็กและใหญ่ เป็นแหล่งพักผ่อน ฟื้นฟูร่างกายและจิตใจ 💚 ลดความร้อน ลดมลพิษ เพิ่มความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตและพื้นที่ความมั่นคงทางอาหาร รวมทั้ง เปิดโอกาสให้ผู้คนได้เชื่อมโยงกับธรรมชาติ เพื่อสร้างความสุขเล็ก ๆ ที่สัมผัสได้จริง ✨
พื้นที่สีเขียวไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่รับแขกของเมือง แต่เป็นองค์ประกอบพื้นฐานของคุณภาพชีวิต ที่ช่วยให้ผู้คนมีสุขภาพแข็งแรงขึ้น มีพื้นที่หายใจท่ามกลางความวุ่นวาย และสร้างความสุขเล็ก ๆ ที่สัมผัสได้จริงในชีวิตประจำวัน 🌱
🌳 “พื้นที่สีเขียว คืออะไร?” – มากกว่าแค่ต้นไม้ในเมือง
เมื่อเราได้ยินคำว่า “พื้นที่สีเขียว” หลายคนอาจนึกถึงสวนสาธารณะหรือสนามหญ้าใจกลางเมือง
แต่ในความเป็นจริงคำนี้มีความหมายลึกและกว้างกว่านั้นอย่างมาก พื้นที่สีเขียวไม่ได้หมายถึงพื้นที่ที่มีต้นไม้เท่านั้น แต่หมายรวมถึงพื้นที่ธรรมชาติหรือพื้นที่ที่มนุษย์สร้างขึ้นหรือกำหนดขึ้นในเมืองหรือชุมชน ปกคลุมด้วยพืชพรรณเป็นองค์ประกอบหลัก มีประโยชน์เพื่อสิ่งแวดล้อม ระบบนิเวศ การดำรงชีวิต และคุณภาพชีวิตของประชาชน และหากจะให้เกิดความยั่งยืน พื้นที่สีเขียวนั้นจะต้องมีพืชพรรณที่มีความหลากหลาย ทั้งชนิดและปริมาณ โดยมีไม้ยืนต้นขนาดใหญ่เป็นองค์ประกอบหลัก 🌲 และได้รับการดูแลบำรุงรักษาให้คงอยู่อย่างยั่งยืน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสมดุลทางระบบนิเวศ เกิดสภาพแวดล้อมที่ดี สวยงาม ร่มเย็น น่าอยู่ และเพิ่มองค์ประกอบของการใช้ประโยชน์ที่ดินทั้งทางตรงและทางอ้อมต่อคุณภาพชีวิตที่ดีของประชากรในเมือง ชุมชน และผู้มาเยือน ตลอดจนเสริมสร้างเศรษฐกิจของชุมชน
🌍 “พื้นที่สีเขียว: ความหลากหลายของรูปแบบที่หล่อเลี้ยงเมืองและชีวิต”
เมื่อเราเข้าใจคำจำกัดความของพื้นที่สีเขียวแล้ว จะเห็นได้ว่าพื้นที่สีเขียวที่อยู่รอบตัวเรามีหลากหลายรูปแบบ ตั้งแต่สวนสาธารณะ พื้นที่ธรรมชาติ ไปจนถึงพื้นที่รกร้างที่รอการพัฒนา ซึ่งล้วนมีบทบาทต่อระบบนิเวศของเมืองและคุณภาพชีวิตของเราทั้งสิ้น แล้วรู้ไหมว่า…….พื้นที่สีเขียวสามารถแบ่งออกได้เป็น 6 ประเภทหลัก ตามลักษณะการใช้งานและคุณประโยชน์ของพื้นที่นั้น ๆ มาดูกันว่าพื้นที่สีเขียวแบบไหนอยู่ใกล้ตัวคุณมากที่สุด 👀
- พื้นที่สีเขียวสาธารณะ — เช่น สวนสาธารณะ สวนหย่อม สวนสุขภาพ และสนามเด็กเล่น เป็นต้น 🏞️
- พื้นที่สีเขียวอรรถประโยชน์ — เช่น สวนในบ้าน ในหมู่บ้าน ในโรงงาน ในหน่วยงาน หรือในสถาบันการศึกษา รวมทั้ง พื้นที่ฝังกลบขยะ พื้นที่รอบบ่อบำบัดน้ำเสีย และเขตท่าอากาศยาน เป็นต้น
- พื้นที่สีเขียวที่เป็นริ้วยาวตามแนวสาธารณูปการ — เช่น ริมถนน ริมคลอง หรือเกาะกลางถนน เป็นต้น
- พื้นที่สีเขียวเพื่อเศรษฐกิจของชุมชน — เช่น พื้นที่เกษตรกรรม ไร่ นา และพื้นที่ป่าเศรษฐกิจ เป็นต้น 🌾
- พื้นที่สีเขียวธรรมชาติ — เช่น พื้นที่ป่า พื้นที่สีเขียวบนเนินเขา แหล่งน้ำ และพื้นที่ชุ่มน้ำ เป็นต้น 🌳
- พื้นที่สีเขียวที่ยังไม่มีการใช้ประโยชน์หรือรอการพัฒนา — พื้นที่สีเขียวที่ปล่อยรกร้าง
ทั้งหมดนี้ไม่ใช่แค่คำแบ่งประเภท แต่เป็นสิ่งที่สะท้อนให้เห็น “บทบาทที่แตกต่าง” ของพื้นที่สีเขียวในชีวิตของเรา ตั้งแต่พื้นที่พักผ่อน ไปจนถึงพื้นที่ผลิตอาหารและพื้นที่ที่ช่วยฟื้นระบบนิเวศให้กลับมาสมดุล 🌱
💚 “ประชาชนได้ประโยชน์อะไรจากพื้นที่สีเขียว?” –ชีวิตเราจะดีขึ้นอย่างไรถ้ามีพื้นที่สีเขียว!
พื้นที่สีเขียวอาจอยู่ใกล้ตัวเราจนละเลย — แต่ความจริงแล้ว พื้นที่เหล่านี้ส่งผลต่อสุขภาพ ความเป็นอยู่ และโอกาสทางเศรษฐกิจของเราโดยตรง ตั้งแต่เรื่องเล็ก ๆ ใกล้ตัว ไปจนถึงคุณภาพชีวิตในระยะยาวของชุมชนและเมือง สุขภาพกายและใจ เป็นพื้นที่พักผ่อน ออกกำลังกาย แหล่งนัดพบทำกิจกรรมสร้างสรรค์ — ช่วยเสริมสร้างสุขภาพกายใจที่ดีของคนเมือง และที่สำคัญช่วยลดความเครียด แวะพักสำหรับชีวิตที่รีบเร่ง 🧘♂️
ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิต เพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพ เป็นแหล่งกักเก็บน้ำ พื้นที่น้ำซึมผ่านได้ ลดน้ำท่วม และฟื้นฟูความชุ่มชื้นให้กับดิน เพิ่มออกซิเจน กรองฝุ่นควันและมลพิษ ลดอุณภูมิให้กับเมือง — ช่วยให้สภาพแวดล้อมน่าอยู่ เอื้อต่อการดำรงชีวิต 🌏
เศรษฐกิจและคุณภาพชีวิต การมีพื้นที่สีเขียวที่สามารถปลูกพืชผักสวนครัวไว้กินเอง ไปจนถึงการเพิ่มพื้นที่สีเขียวสาธารณะในชุมชน — ช่วยให้ชีวิตมีความมั่นคงทางอาหารมากขึ้น และครัวเรือนประหยัดค่าใช้จ่ายได้จริง อีกทั้งยังช่วยดึงดูดการท่องเที่ยว กระตุ้นเศรษฐกิจให้กับชุมชน และเพิ่มมูลค่าให้กับพื้นที่โดยรอบ 💰
สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมได้จัดทำแนวทางปฏิบัติงาน เพื่อขับเคลื่อนการจัดการพื้นที่สีเขียวอย่างยั่งยืน ระยะที่ 2 (พ.ศ. 2566 – 2570) และขับเคลื่อนการจัดการพื้นที่สีเขียวมาอย่างต่อเนื่องผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมกับภาคส่วนต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งองค์ปกครองส่วนท้องถิ่น โดยมีตัวอย่างของพื้นที่นำร่องที่ สผ. ร่วมกับเทศบาลตำบลทับมา จังหวัดระยอง ขับเคลื่อนการจัดการพื้นที่สีเขียวได้อย่างเป็นรูปธรรม จากผลสำเร็จของความร่วมมือในการจัดทำผังชุมชนเพื่อรักษาพื้นที่สีเขียว ในเมืองของเทศบาลตำบลทับมาที่นำไปสู่การพิจารณากำหนดทิศทางและประเด็นการจัดการพื้นที่สีเขียวอย่างยั่งยืนไว้ในนโยบายและแผนพัฒนาของเทศบาล และได้ร่วมกันถอดบทเรียนพื้นที่ต้นแบบการขับเคลื่อนการจัดการพื้นที่สีเขียวเทศบาลตำบลทับมา จังหวัดระยอง เพื่อเป็นประโยชน์ต่อการสนับสนุนและขยายผลการขับเคลื่อนการจัดการพื้นที่สีเขียวเชิงพื้นที่ไปยังองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอื่น ๆ เพื่อร่วมกันดูแลและรักษาพื้นที่สีเขียวให้คงอยู่อย่างยั่งยืนและบรรลุปริมาณและคุณภาพตามมาตรฐานของประเทศต่อไป 🤝
📊 การมองภาพพื้นที่สีเขียวให้ชัดขึ้น — TGU คือตัวจริงที่ช่วยคุณได้
เมื่อพื้นที่สีเขียวมีความสำคัญต่อทั้งธรรมชาติและคุณภาพชีวิตของเรา คำถามต่อมาคือ… เราจะรู้ได้อย่างไรว่าพื้นที่สีเขียวอยู่ตรงไหน มีมากน้อยแค่ไหน และใช้ประโยชน์ได้อย่างไร? และนี่คือที่มาของ TGU (Thai Green Urban) ระบบฐานข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมและพื้นที่สีเขียว ที่รวบรวมข้อมูลพื้นที่สีเขียวในเขตเมืองและชุมชนเพื่อให้ทุกคน — ทั้งประชาชน หน่วยงาน และท้องถิ่น สามารถเปิดมุมมองเห็นภาพพื้นที่สีเขียวได้ชัดเจนขึ้น และใช้ข้อมูลร่วมกันในการบริหารจัดการและพัฒนาเมืองให้น่าอยู่ยิ่งขึ้น 🏙️🌿
TGU สามารถนำเข้าและแสดงผลข้อมูลพื้นที่สีเขียวทั้ง 6 ประเภท ในรูปแบบของภาพ กราฟ และตารางแสดงผล ข้อมูลพื้นที่สีเขียวภาพรวม สัดส่วนพื้นที่สีเขียวสาธารณะต่อประชากร ร้อยละของพื้นที่สีเขียวต่อพื้นที่เมือง ทั้งระดับประเทศ ระดับจังหวัด และระดับเทศบาล โดยปัจจุบันมีเทศบาลที่นำเข้าข้อมูลมากกว่า 1,100 แห่ง แปลงพื้นที่สีเขียวมากกว่า 180,000 ชุดข้อมูล ดังนั้น TGU จึงเป็นเครื่องมือที่เปลี่ยนข้อมูลที่กระจัดกระจายให้เห็นภาพชัด เข้าใจง่าย เป็นฐานการตัดสินใจระดับเมืองและระดับประเทศ และไม่ได้เก็บแค่ข้อมูล แต่ TGU ช่วยเทศบาลในการวางแผนและบริหารจัดการ และขับเคลื่อนประเทศผ่านการมีส่วนร่วมและเป็นเจ้าของข้อมูลร่วมกัน จึงทำให้พื้นที่สีเขียวไม่ใช่แค่เป้าหมายเชิงปริมาณ แต่เป็นนโยบายที่ลงมือทำได้จริง ✅
🌱 สำหรับพวกเราทุกคน “เมืองสีเขียวจะเกิดขึ้นได้…เริ่มได้ที่เรา เพื่อบ้านของเรา”
มาร่วมกัน…กำหนดและออกแบบพื้นที่สีเขียวของชุมชน
มาร่วมกัน…ลงมือสร้างและดูแลพื้นที่สีเขียวรอบตัว
มาร่วมกัน…แลกเปลี่ยนเรียนรู้ขยายผลสู่คนและเมืองรอบข้าง
มาร่วมกัน…สื่อสารสร้างแรงบันดาลใจขยายแนวคิดเมืองสีเขียว ✨
สำหรับใครที่อยากลงลึกเรื่องการพัฒนาเมือง การจัดการพื้นที่ และองค์ความรู้ด้านพื้นที่สีเขียวและสิ่งแวดล้อมเชิงนิเวศ สามารถเข้าไปศึกษาข้อมูล เอกสาร และแนวคิดดี ๆ เพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์ 👉 https://eurban.onep.go.th/ueap-documents/ แหล่งรวมความรู้ที่ช่วยเปิดมุมมองใหม่เกี่ยวกับการพัฒนาเชิงพื้นที่อย่างยั่งยืน ผ่านข้อมูลที่เข้าใจง่ายและนำไปใช้ได้จริง 📚
🌿 พื้นที่สีเขียวขอส่งต่อเรื่องราวสู่ “ความหลากหลายทางชีวภาพ” ในเดือนมีนาคม ที่จะพาทุกคนไปรู้จักคุณค่าของสิ่งมีชีวิตรอบตัว ตั้งแต่ระบบนิเวศใกล้บ้าน ไปจนถึงความสำคัญต่อคุณภาพชีวิตและอนาคตของโลก เรียนรู้ให้ลึกขึ้น เข้าใจให้มากขึ้น แล้วมาร่วมกันดูแลธรรมชาติไปพร้อมกันในทุกก้าวของการพัฒนา และอย่าพลาดติดตาม Onep Learning EP ถัดไป! 💚
