ONEP Learning #20 แผนผังภูมินิเวศ” เบื้องหลังการพัฒนาที่คิดเผื่อโลกเเละอนาคต เมื่อการพัฒนา ต้องคิดให้ไกลกว่าคำว่า ‘เติบโต’

แผนผังภูมินิเวศ” เบื้องหลังการพัฒนาที่คิดเผื่อโลกเเละอนาคต 🌏🌿 เมื่อการพัฒนา ต้องคิดให้ไกลกว่าคำว่า ‘เติบโต’

ในวันที่เมืองขยายตัวอย่างรวดเร็ว และทรัพยากรธรรมชาติกำลังเผชิญแรงกดดันรอบด้าน คำว่า“การพัฒนา”ไม่อาจหมายถึงการเติบโตทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียวอีกต่อไปแต่ต้องเป็นการเติบโตที่โลกอยู่ได้ ชุมชนอยู่รอด และธรรมชาติไม่ถูกทิ้งไว้ข้างหลัง 🌱 นี่คือจุดเริ่มต้นของการจัดทำ “แผนผังภูมินิเวศ” เครื่องมือสำคัญที่สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) พัฒนาขึ้น เพื่อกำหนดทิศทางการใช้พื้นที่ของประเทศให้สอดคล้องกับศักยภาพของธรรมชาติและรองรับอนาคตอย่างยั่งยืน
รู้จักให้ชัด: “แผนผังภูมินิเวศ” ไม่ใช่แค่แผนที่ แต่คือภาพรวมของชีวิต 🗺️✨

ผังภูมินิเวศ (Ecological Spatial Plan) คือ ผังเชิงพื้นที่ที่จัดทำจากข้อมูลทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และลักษณะภูมิประเทศ เพื่อกำหนดแนวทางการใช้ประโยชน์พื้นที่ให้เหมาะสมกับระบบนิเวศของแต่ละพื้นที่อย่างแท้จริง เป้าหมายสำคัญคือการสร้างสมดุลระหว่างการอนุรักษ์ การใช้ทรัพยากร การพัฒนาทางเศรษฐกิจและสังคมให้เดินไปพร้อมกัน 🤝 สิ่งที่ทำให้แผนผังภูมินิเวศแตกต่างจากผังการใช้ที่ดินทั่วไป คือการ มองพื้นที่แบบองค์รวม ไม่แยกธรรมชาติออกจากชีวิตผู้คน แผนผังนี้รวบรวมข้อมูลหลากหลายมิติ ตั้งแต่ข้อมูลด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม แหล่งน้ำ ความหลากหลายทางชีวภาพ สภาพภูมิประเทศและภูมิอากาศ ไปจนถึงความเปราะบางของระบบนิเวศ ความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อม และแนวโน้มการใช้พื้นที่ในอนาคต เมื่อข้อมูลเหล่านี้ถูกนำมาวิเคราะห์ร่วมกัน จึงช่วยให้เห็นภาพชัดเจนว่า พื้นที่ใดควรอนุรักษ์ พื้นที่ใดควรใช้ประโยชน์อย่างระมัดระวัง และพื้นที่ใดควรควบคุมการพัฒนา เพื่อให้ทุกการตัดสินใจสอดคล้องกับธรรมชาติของพื้นที่นั้นจริง ๆ 🌳

แผนผังภูมินิเวศ..สำคัญแค่ไหน? กับโจทย์ใหญ่ของประเทศ 🇹🇭
เหตุผลที่ สผ. ให้ความสำคัญกับการจัดทำแผนผังภูมินิเวศ เพราะคือ เครื่องมือเชิงนโยบาย ที่ช่วยให้การพัฒนาประเทศมีทิศทางชัดเจนและรอบคอบมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการสนับสนุนการตัดสินใจด้านการพัฒนาเชิงพื้นที่ ลดความขัดแย้งระหว่างการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติกับการพัฒนา หรือการส่งเสริมการใช้ประโยชน์ พื้นที่ตามศักยภาพและข้อจำกัดของระบบนิเวศ นอกจากนี้ แผนผังภูมินิเวศยังมีบทบาทสำคัญในการ รองรับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและภัยพิบัติทางธรรมชาติ 🌦️ รวมถึงเป็นฐานข้อมูลสำคัญสำหรับการจัดทำแผนในทุกระดับ ตั้งแต่ระดับประเทศ ระดับภาค ไปจนถึงระดับพื้นที่ กล่าวได้ว่า แผนผังภูมินิเวศ คือกลไกที่ช่วยให้ประเทศเดินหน้าอย่างมั่นคง ลดความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อม และสร้างความยั่งยืนในระยะยาวอย่างเป็นรูปธรรม

จากนโยบายสู่พื้นที่จริง: สผ. ขับเคลื่อนแผนผังภูมินิเวศอย่างไร 🏙️
สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม หรือ สผ. ทำหน้าที่เป็น ศูนย์กลางในการขับเคลื่อนการนำแผนผังภูมินิเวศของประเทศไปสู่การปฎิบัติ ตั้งแต่การศึกษา วิเคราะห์ และจัดทำข้อมูลที่เกี่ยวข้อง จนนำไปสู่การจัดทำแผนผังภูมินิเวศ และมีการกำหนดมาตรการการใช้ประโยชน์พื้นที่ให้สอดคล้องกับแผนผังภูมินิเวศในด้านต่าง ๆ ได้แก่ เมืองน่าอยู่ ชนบทมั่นคง เกษตรยั่งยืน อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ และแหล่งทรัพยากรธรรมชาติ ศิลปกรรมและโบราณคดี เพื่อให้เกิดการประสานความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งในระดับนโยบายและระดับพื้นที่อีกหนึ่งหัวใจสำคัญของการทำงาน คือการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน เพื่อให้แผนผังภูมินิเวศไม่ใช่แค่แผนบนกระดาษ แต่เป็นเครื่องมือที่สะท้อนบริบทจริงของพื้นที่ และสามารถนำไปใช้ได้จริงในการกำหนดนโยบายและแผนด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 🤲

หนึ่งในก้าวสำคัญคือการจัดทำ แผนผังภูมินิเวศระดับภูมิภาค โดยเริ่มจากพื้นที่ภาคเหนือ ซึ่งมีความหลากหลายทางชีวภาพสูง ภูมิประเทศซับซ้อน และมีความเปราะบางด้านสิ่งแวดล้อม การวิเคราะห์ความสัมพันธ์ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมกับสภาพภูมิประเทศเพื่อให้บรรลุเป้าหมายการเป็นเมืองน่าอยู่ ชนบทมั่นคง เกษตรยั่งยืน อุตสาหกรรมเชิงนิเวศและแหล่งทรัพยากรธรรมชาติ ศิลปกรรมและโบราณคดี เพื่อช่วยให้เกิดแนวทางการกำหนดการใช้พื้นที่ให้เหมาะสมกับบริบทเฉพาะของแต่ละจังหวัด และสามารถต่อยอดเป็นต้นแบบสู่ภูมิภาคอื่นของประเทศในอนาคต 🌄
ปัจจุบัน สผ. ดำเนินการจัดทำ “แผนผังภูมินิเวศภาคเหนือ” แล้วเสร็จ ประกอบด้วย 9 จังหวัด ได้แก่ เชียงราย น่าน พะเยา เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน แพร่ ลำปาง ลำพูน และอุตรดิตถ์ สำหรับใช้เป็นเครื่องมือเชิงนโยบายเพื่อกำกับการใช้ประโยชน์ที่ดินตามศักยภาพของระบบนิเวศ สอดคล้องกับวิถีชีวิตและวัฒนธรรมเชิงนิเวศอย่างเหมาะสม รวมทั้งการวางแผนการจัดการด้านสิ่งแวดล้อมและจัดทำผังเมืองสามารถกำกับการใช้ประโยชน์ที่ดินให้เกิดความสมดุลทางกายภาพ โดยไม่ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศและสิ่งแวดล้อมของเมือง ทั้งนี้ แผนผังภูมินิเวศภาคเหนือ ได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ในคราวการประชุมครั้งที่ 2/2568 เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม 2568 และอยู่ระหว่างการขับเคลื่อนแผนผังภูมินิเวศภาคเหนือไปสู่การปฏิบัติรวมกับภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ✅

แผนผังภูมินิเวศ เรื่องใกล้ตัวกว่าที่คิด 🌿
แผนผังภูมินิเวศไม่ใช่เพียงแผนที่หรือเอกสารเชิงเทคนิค แต่คือ เครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์ ที่เชื่อมโยง “พื้นที่–ทรัพยากร–การพัฒนา” เข้าด้วยกันอย่างเป็นระบบ ในโลกที่ทรัพยากรมีจำกัดและระบบนิเวศเปราะบางมากขึ้น แผนผังภูมินิเวศจึงเป็นรากฐานสำคัญของการวางแผนพัฒนาประเทศที่คิดเผื่อคนรุ่นต่อไปการรู้จัก เข้าใจ และเห็นความสำคัญของผังภูมินิเวศ คือก้าวแรกของการพัฒนาที่ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง ทั้งคน ชุมชน และธรรมชาติ 🤍
สำหรับผู้ที่สนใจเรื่องแผนผังภูมินิเวศ การวางแผนพื้นที่เชิงนิเวศ และองค์ความรู้ด้านการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืน สามารถเข้าไปศึกษาข้อมูล รายละเอียด และเอกสารที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์ https://eurban.onep.go.th/ueap-documents/ ซึ่งรวบรวมองค์ความรู้ งานศึกษา และแนวทางการพัฒนาพื้นที่ที่สอดคล้องกับบริบทสิ่งแวดล้อมไว้อย่างครบถ้วน และที่สำคัญ อย่าลืมติดตาม Onep Learning ตอนต่อไป ที่แอดจะพาทุกคนไปเปิดมุมมองใหม่กับเรื่องใกล้ตัวอย่าง “พื้นที่สีเขียวคืออะไร มีองค์ประกอบอะไรบ้าง และมีบทบาทอย่างไรต่อคุณภาพชีวิตของคนเมืองและชุมชน” 📚

มาร่วมเรียนรู้ไปพร้อมกันว่า พื้นที่สีเขียวไม่ได้เป็นเพียงความร่มรื่น แต่คือหัวใจสำคัญของเมืองน่าอยู่และอนาคตที่ยั่งยืนกันในตอนต่อไปน้าาา 🌳✨