17 กุมภาพันธ์ 2569 OECMs ลุ่มน้ำสงครามตอนล่าง พื้นที่อนุรักษ์ข้ามพรมแดน

“หน้าฝนก็เห็ด หน้าแล้งก็แมลงต่าง ๆ พืชผักตามฤดูกาล ผืนป่าศักดิ์สิทธิ์เป็นป่าต้องห้าม หาได้เฉพาะเห็ดกับหน่อไม้” ภายในศาลากลางหมู่บ้านยางงอย ใกล้แม่น้ำสงคราม นิคม บุพศิริ ผู้ใหญ่บ้าน หมู่ 3 ตำบลศรีสงคราม อำเภอศรีสงคราม จังหวัดนครพนม เล่าถึงระบบนิเวศต่าง ๆ ที่สัมพันธ์กับการหาอยู่หากินของชาวบ้านยางงอย

“ดอนปู่ตาเป็นผืนป่าศักดิ์สิทธิ์ขนาดร้อยกว่าไร่ มีป่าโคกวังยาง น้ำท่วมไม่ถึง ต้นไม้ส่วนใหญ่เป็นต้นยางเหียงหรือต้นซาดตามชื่อเรียกท้องถิ่น มีป่าติ้ว ป่ากะเม็กหรือเสม็ดแดงเป็นซูเปอร์มาร์เก็ต ไม่ว่าหน้าฝน หน้าแล้ง อาหารจากป่ามีทุกฤดูกาล เรามีป่าทามที่น้ำท่วมทุกปี ทรัพยากรส่วนใหญ่เป็นหน่อไม้ มันแซง ไข่มดแดง เห็ดต่าง ๆ และมีทำเลเลี้ยงสัตว์ โซนป่าหญ้าแฝกน้ำท่วมเหมือนกัน ตั้งแต่ดิฉันเกิดมาไม่มีปีไหนไม่ท่วม ขึ้นอยู่กับพายุว่าน้ำจะท่วมน้อยหรือท่วมมาก อิทธิพลจากน้ำหนุนลำน้ำสาขา น้ำโขงหนุนขึ้นมาสู่แม่น้ำสงคราม”

บ้านยางงอยเป็นหนึ่งในพื้นที่เป้าหมายเสนอพื้นที่อนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพนอกเขตคุ้มครอง หรือ OECMs เป็นหมู่บ้านเล็ก ๆ ขนาดประมาณ 300 หลังคาเรือน มีป่าชุมชน 7-8 แห่ง อยู่รายรอบ

ผู้ใหญ่บ้านนิคมเล่าต่อว่า “พื้นที่หนองจอก 50 กว่าไร่ ใช้ประโยชน์ด้านการเกษตร มีลักษณะพิเศษคือสูงกว่าพื้นที่นาปรัง ติดตั้งเครื่องสูบน้ำพลังงานแสงอาทิตย์แล้วอาศัยแรงโน้มถ่วงของโลกช่วยกระจายน้ำ ส่วนคุยหนองบั่วมีมันแซง เห็ด หน่อไม้ ไข่มดแดง กะเดื่อ มาก”

“คุยคืออะไรครับ ?” ผู้เข้าร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้เรื่อง OECMs จาก สปป.ลาว เอ่ยถาม

“คุยต่ำกว่าดอน ต่ำกว่าโคก แต่สูงกว่าทามนิดหนึ่ง” ผู้ใหญ่บ้านหญิงตอบ

คุย (khuy) คล้ายร่องน้ำ เป็นส่วนหนึ่งของป่าทามหรือป่าที่ราบต่ำริมแม่น้ำสงคราม มักมีน้ำขังหรือมีความชื้นสูง การแลกเปลี่ยนเรียนรู้เรื่องพื้นที่อนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพนอกเขตคุ้มครอง หรือ OECMs (other effective area-based conservation measures) เกิดจากความร่วมมือของหลายฝ่าย นำโดยองค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล (WWF) สำนักงานประเทศไทย และองค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล (WWF) สำนักงาน สปป.ลาว ภายใต้การบูรณาการเป้าหมายเชิงอนุรักษ์และงบประมาณของฝ่ายอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ (Forest Conservation Programme) และฝ่ายปกป้องและเชื่อมต่อถิ่นอาศัยสัตว์ป่า (Habitat Protection & Connectivity) ระหว่างวันที่ 10-12 ธันวาคม 2568 นักอนุรักษ์หลายภาคส่วนของ สปป.ลาว ที่มีทั้งหน่วยงานรัฐ ภาคประชาสังคม ประชาชน อาทิ เจ้าหน้าที่กรมป่าไม้ตัวแทนสหภาพนานาชาติเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN) กลุ่มอนุรักษ์หนองคำแสน นักอนุรักษ์ที่เคยได้รับรางวัล ASEAN biodiversity heroes ฯลฯ กับชาวไทยที่อาศัยอยู่แถบลุ่มน้ำสงครามตอนล่าง ต่างร่วมแลกเปลี่ยนเรื่อง OECMs ในบริบทภาคอีสาน ดินแดนซึ่งเชื่อมร้อยเป็นพื้นดินเดียวกับ สปป.ลาว ที่ตั้งอยู่ฝั่งตรงข้ามแม่น้ำโขง

ที่มา : www.sarakadee.com (https://www.sarakadee.com/2026/02/16/oecms-songkram/)