25 สิงหาคม 2569 “กระทิง” วัวป่ายักษ์แห่งเอเชีย พบในหลายผืนป่าของไทย มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์

        “กระทิง” วัวป่ายักษ์แห่งเอเชีย ดีกรีสัตว์ตระกูลวัวที่ใหญ่ที่สุด บางครั้งมีตัวเมียเป็นจ่าฝูง สามารถพบในหลายผืนป่าของไทย อยู่ในสถานะมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ ลำตัวสีดำหรือน้ำตาลเข้ม กล้ามเนื้อบริเวณหัวไหล่ที่นูนสูง เขาโค้งขนาดใหญ่ และขาทั้ง 4 ข้างที่มีสีอ่อนราวกับสวม “ถุงเท้าสีขาว” ทำให้ “กระทิง” เป็นหนึ่งในสัตว์ป่าที่มีรูปลักษณ์น่าเกรงขามที่สุดในผืนป่าของประเทศไทย

         สัตว์กลุ่มวัวที่ใหญ่ที่สุด กระทิง (Gaur) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Bos gaurus เป็นสัตว์ในวงศ์ Bovidae และสกุลเดียวกับวัวบ้าน แต่มีร่างกายใหญ่และแข็งแรงกว่ามาก มันไม่ได้เป็นเพียงวัวป่าขนาดใหญ่ชนิดหนึ่ง แต่ถูกจัดว่าเป็นสัตว์ในกลุ่มวัว หรือ Bovine ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดที่ยังมีชีวิตอยู่ในโลก โดยตัวผู้ขนาดใหญ่อาจมีน้ำหนักมากกว่า 1 ตัน และมีความสูงบริเวณหัวไหล่เกิน 2 เมตรได้

กระทิงเคยกระจายพันธุ์อย่างกว้างขวางทั่วเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทย แต่ปัจจุบันถิ่นอาศัยถูกแบ่งออกเป็นหย่อม ๆ และประชากรในหลายพื้นที่ลดลงจากการล่า การสูญเสียผืนป่า และกิจกรรมของมนุษย์ ปัจจุบันกระทิงถูกจัดอยู่ในสถานะ Vulnerable (VU) หรือ มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ ตามบัญชีแดง  IUCN และอยู่ใน CITES Appendix I ซึ่งควบคุมการค้าระหว่างประเทศอย่างเข้มงวด

กระทิงถูกจัดอยู่ในชั้น Mammalia อันดับ Artiodactyla วงศ์ Bovidae วงศ์ย่อย Bovinae สกุล Bos ชนิด Bos gaurus นั่นหมายความว่า กระทิงเป็นญาติในกลุ่มเดียวกับวัวบ้าน วัวแดง จามรี และสัตว์วงศ์วัวชนิดอื่น ๆ แต่กระทิงมีวิวัฒนาการและรูปร่างที่แตกต่างออกไปอย่างชัดเจน โดยเฉพาะร่างกายขนาดใหญ่ กล้ามเนื้อบริเวณหัวไหล่ และสันนูนบนแนวหลังซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของสัตว์ชนิดนี้

           บางครั้งถูกเรียกว่า “ไบซันอินเดีย“ ภาษาอังกฤษบางครั้งเรียกกระทิงว่าไบซันอินเดีย (Indian Bison) แต่ชื่อนี้อาจสร้างความเข้าใจผิด เพราะกระทิงไม่ใช่ไบซันแท้ แบบไบซันอเมริกัน (American Bison) หรือไบซันยุโรป (European Bison) กระทิงอยู่ในสกุล Bos เช่นเดียวกับวัว ขณะที่ไบซันอยู่ในสกุล Bison ดังนั้น คำว่า Gaur จึงเป็นชื่อสามัญที่ตรงและลดความสับสนได้มากกว่าไบซัน โดยชื่อ Gaur มีรากเกี่ยวข้องกับภาษาสันสกฤตและภาษาฮินดี คำว่า gaura ในภาษาสันสกฤตสามารถมีความหมายเกี่ยวกับสีขาว เหลือง หรือแดง ขณะที่คำว่า gaur-mriga ใช้เรียกสัตว์ในกลุ่มวัวป่าชนิดหนึ่ง ส่วนภาษาฮินดีมีคำว่า gaur ที่มีความหมายเกี่ยวข้องกับสีอ่อนหรือผิวสีอ่อนเช่นกัน ส่วนในภาษาไทย เรารู้จักสัตว์ชนิดนี้ในชื่อ “กระทิง”

           ไหล่สูง – สวม “ถุงเท้าขาว“ ขนาดร่างกายเป็นหนึ่งในสิ่งที่ทำให้กระทิงโดดเด่นที่สุด ข้อมูลที่รวบรวมจากประชากรหลายพื้นที่ระบุว่า กระทิงโตเต็มวัยมีความยาวศีรษะและลำตัวประมาณ 2.5–3.3 เมตร หางยาวประมาณ 70–105 เซนติเมตรสูงบริเวณหัวไหล่ประมาณ 1.42–2.2 เมตร ตัวผู้มีขนาดใหญ่กว่าตัวเมียอย่างเห็นได้ชัด โดยข้อมูลจากสัตว์ที่ศึกษาในอินเดียพบว่า ตัวผู้มีน้ำหนักได้ประมาณ 588–1,500 กิโลกรัม ส่วนตัวเมียประมาณ 440–1,000 กิโลกรัม แต่ตัวเลขจะแตกต่างกันตามพื้นที่และประชากร

ข้อมูลจากอุทยานแห่งชาติเขาสกในประเทศไทยให้ช่วงน้ำหนักทั่วไปของกระทิงโตเต็มวัยประมาณ 650–1,000 กิโลกรัม จึงเหมาะกว่าในการอธิบายขนาดของสัตว์ทั่วไป มากกว่าการนำตัวเลขสูงสุด 1,500 กิโลกรัมมาใช้เป็นน้ำหนักมาตรฐานของกระทิงทุกตัว เมื่อมองกระทิงจากด้านข้าง จะเห็นว่าบริเวณหัวไหล่สูงกว่าส่วนสะโพกอย่างชัดเจน สาเหตุเกิดจากแนวกระดูกสันหลังส่วนหน้าที่มีปุ่มกระดูกยาว ทำให้เกิดสันนูนตั้งแต่หัวไหล่ไปจนถึงกลางหลัง ในบางตัว หัวไหล่อาจสูงกว่าบริเวณสะโพกประมาณ 12 เซนติเมตร เมื่อรวมกับกล้ามเนื้อขนาดใหญ่บริเวณคอและหัวไหล่ จึงทำให้กระทิงดูเหมือนมีโหนกใหญ่บริเวณส่วนหน้าของร่างกาย โครงสร้างนี้เป็นหนึ่งในวิธีที่ช่วยแยกกระทิงออกจากวัวป่าชนิดอื่นได้

ที่มา : PPTVHD36 (https://shorturl.asia/MLm3u)