20 กรกฎาคม 2569 นักวิจัย ม.เกษตรศาสตร์ ค้นพบ “เห็ดโกงกางจิ๋วสิรินธร” เห็ดชนิดใหม่ของโลก จากความช่างสังเกต

นักวิจัย ม.เกษตรศาสตร์ เผย “การค้นพบทางวิทยาศาสตร์ เริ่มต้นจากความช่างสังเกตและการกล้าตั้งคำถาม“ บางครั้ง การค้นพบครั้งสำคัญของโลก ไม่ได้เริ่มต้นจากการวางแผนเริ่มต้นจากโครงการขนาดใหญ่ หรือใช้เครื่องมือวิทยาศาสตร์ที่ล้ำสมัย หากแต่เริ่มต้นจาก “ความอยากรู้” และการก้มลงมองสิ่งเล็ก ๆ ที่หลายคนอาจเดินผ่านไปโดยไม่ทันสังเกต

เรื่องราวเช่นนี้เกิดขึ้นกับ รองศาสตราจารย์ ดร.ปิยังกูล เหลืองเจริญกิจ อาจารย์ประจำภาควิชาจุลชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งเดิมตั้งใจเพียงขอติดตาม รองศาสตราจารย์ ดร.ฉัตรชัย เงินแสงสรวย อาจารย์ประจำภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ลงพื้นที่สำรวจพรรณไม้ในป่าชายเลน ณ สวนพฤกษศาสตร์ป่าชายเลนนานาชาติรัชกาลที่ 9 จังหวัดจันทบุรี เพื่อเรียนรู้วิธีการทำงานภาคสนามของนักพฤกษศาสตร์ ระหว่างการสำรวจพื้นที่ รศ.ดร.ปิยังกูล สังเกตเห็นเห็ดสีขาวดอกเปื้อนโคลนขนาดเพียงไม่กี่มิลลิเมตรที่ขึ้นอยู่บนฝักโกงกางที่ตายแล้วในเขตน้ำขึ้นน้ำลง ดอกเห็ดมีขนาดเล็กจิ๋วจนแทบมอง ไม่เห็น แต่ความผิดสังเกตเพียงเล็กน้อยกลับก่อให้เกิดคำถามง่าย ๆ ว่า “มันคือเห็ดอะไร?”

คำถามสั้น ๆ นี้ กลายเป็นจุดเริ่มต้นของการค้นพบครั้งสำคัญ รศ.ดร.ปิยังกูล จึงนำตัวอย่างกลับมาศึกษาอย่างละเอียด ซึ่งต้องอาศัยความร่วมมือของผู้เชี่ยวชาญหลายสาขา ตั้งแต่การศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยา โครงสร้างระดับจุลกายวิภาค การวิเคราะห์ข้อมูลพันธุกรรม ตลอดจนการเปรียบเทียบความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการ เพื่อยืนยันตัวตนของสิ่งมีชีวิตชนิดนี้

ทีมวิจัยประกอบด้วย นางสาวอนันญา สหทิพยกุล และนางสาววาสนา ศุภผ่องศรี นิสิตระดับปริญญาโท ภายใต้การดูแลของ รศ.ดร.ปิยังกูล  และได้รับความร่วมมือจาก ดร.อัมพวา ปินเรือน นักวิจัยจากศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ ในการร่วมกันวิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงวิวัฒนาการของเห็ดชนิดนี้ และเนื่องจากดอกเห็ดมีขนาดเล็กเพียงไม่กี่มิลลิเมตร ทีมวิจัยได้รับความร่วมมือจาก ดร.จิโรจน์ แสงรัตนประ เสริฐ และนายธีร์ธวัช อาวพิทักษ์ ครูและนักเรียนจากโรงเรียนมหิดลวิทยานุสรณ์ ในการศึกษารายละเอียดโครงสร้างขนาดเล็กภายใต้กล้องจุลทรรศน์ จนได้ข้อมูลสำคัญที่ใช้ประกอบการแยกชนิด

ผลการศึกษายืนยันตรงกันว่า เห็ดชนิดนี้ไม่ตรงกับข้อมูลของเห็ดชนิดใดที่เคยมีรายงานมาก่อน
จึงได้รับการรับรองให้เป็น เห็ดชนิดใหม่ของโลก และนับเป็นรายงานแรกของสกุล Calathella ที่ได้รับการบันทึกอย่างเป็นทางการในประเทศไทย แม้จะมีขนาดเล็ก แต่เห็ดชนิดนี้กลับมีความสามารถในการดำรงชีวิตในสภาพแวดล้อมที่ท้าทายอย่างยิ่ง โดยขึ้นเฉพาะบนฝักของต้นโกงกางที่ตายแล้วในเขตน้ำขึ้นน้ำลงของป่าชายเลน ต้องเผชิญทั้งความเค็มของน้ำทะเล การจมน้ำ และการแห้งสลับกันเป็นประจำ การปรับตัวให้สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ในระบบนิเวศเช่นนี้ สะท้อนให้เห็นถึงความมหัศจรรย์ของวิวัฒนาการและความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตในป่าชายเลน จนถึงปัจจุบัน ทีมวิจัยพบเห็ดชนิดนี้ใน 3 พื้นที่ ได้แก่ จังหวัดจันทบุรี จังหวัดเพชรบุรี และจังหวัดสมุทรสงคราม

ที่มา : สยามรัฐ (https://siamrath.co.th/regional/agriculture/161735)