18 ตุลาคม 2569 “กอริลลาที่ราบต่ำตะวันออก” สายพันธุ์กอริลลาที่ใหญ่ที่สุด ผู้ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง

            “กอริลลาที่ราบต่ำตะวันออก” สายพันธุ์กอริลลาที่ใหญ่ที่สุด ผู้อยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง พบตามธรรมชาติได้ในดีอาร์คองโก ยักษ์ใหญ่ใจดีที่กินพืชเป็นหลักท่ามกลางป่าฝนหนาทึบทางตะวันออกของสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก มีไพรเมตร่างใหญ่ชนิดหนึ่งใช้เวลาหลายชั่วโมงในแต่ละวันเดินหาใบไม้ ยอดพืช ผลไม้ และลำต้น ก่อนสร้างรังใหม่จากกิ่งไม้และใบไม้สำหรับนอนในแต่ละคืน มันคือ “กอริลลาที่ราบต่ำตะวันออก” (Eastern Lowland Gorilla) ซึ่งรู้จักกันอีกชื่อว่า กอริลลากราเออร์ (Grauer’s Gorilla)

             กอริลลาที่ใหญ่ที่สุด ความโดดเด่นไม่ได้อยู่เพียงรูปร่างทรงพลังเท่านั้น เพราะนี่คือกอริลลาที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในบรรดากอริลลา 4 ชนิดย่อย และเป็นหนึ่งในไพรเมตที่มีชีวิตที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก ตัวผู้โตเต็มวัยมีน้ำหนักได้ประมาณ 150–209 กิโลกรัม และอาจยืนสูงเกือบ 2 เมตร แต่สัตว์ร่างยักษ์ชนิดนี้กลับดำรงชีวิตด้วยอาหารจากพืชเป็นหลักสิ่งที่ทำให้อนาคตของมันน่ากังวลคือ กอริลลาที่ราบต่ำตะวันออกพบตามธรรมชาติ เฉพาะในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกเท่านั้น และปัจจุบันถูกจัดอยู่ในสถานะ Critically Endangered หรือใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง

กอริลลาที่ราบต่ำตะวันออกมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Gorilla beringei graueri เป็นชนิดย่อยของ กอริลลาตะวันออก (Gorilla beringei) ในวงศ์ Hominidae หรือวงศ์ลิงใหญ่ เช่นเดียวกับกอริลลา ชิมแปนซี โบโนโบ และมนุษย์กอริลลาที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันแบ่งออกเป็น 2 ชนิดใหญ่ คือ กอริลลาตะวันออก (Gorilla beringei) และ กอริลลาตะวันตก (Gorilla gorilla) แต่ละชนิดแบ่งออกเป็นชนิดย่อยอีก 2 กลุ่ม จึงเกิดกอริลลา 4 ชนิดย่อยที่เรารู้จักในปัจจุบัน ชื่อ Grauer’s Gorilla ถูกใช้เป็นอีกชื่อหนึ่งของ Eastern Lowland Gorilla อย่างแพร่หลาย โดยชื่อชนิดย่อย graueri ตั้งขึ้นเพื่อเชื่อมโยงกับ รูดอล์ฟ กราเออร์ นักสัตววิทยาและนักสำรวจชาวออสเตรียผู้เก็บตัวอย่างกอริลลาจากพื้นที่แอฟริกากลางในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 อย่างไรก็ตาม ในงานด้านการอนุรักษ์ยุคปัจจุบัน ชื่อ Grauer’s Gorilla มักถูกใช้มากขึ้น เพราะช่วยลดความสับสนกับคำว่า “Lowland” ซึ่งอาจทำให้คนเข้าใจผิดว่าสัตว์ชนิดนี้อาศัยเฉพาะพื้นที่ราบต่ำเท่านั้น

             ชื่อ “ที่ราบต่ำ” แต่ไม่ได้อยู่แค่ที่ราบต่ำ แม้ชื่อภาษาอังกฤษจะมีคำว่า Lowland แต่กอริลลาที่ราบต่ำตะวันออกมีช่วงระดับความสูงของถิ่นอาศัยกว้างมาก และสามารถพบได้ทั้งในป่าที่ราบต่ำ ป่ารอยต่อ และป่าภูเขา มันมีช่วงระดับความสูงของถิ่นอาศัยกว้างที่สุดในบรรดากอริลลาชนิดย่อยทั้งหมด โดยประชากรที่ศึกษาในอุทยานแห่งชาติคาฮูซี-บีเอกา สามารถอาศัยตั้งแต่ป่าดิบหนาทึบ ไปจนถึงพื้นที่ชุ่มน้ำ ป่าที่มีความชื้นปานกลาง และพรุ ตัวอย่างชัดเจนคือประชากรขนาดเล็กในภูเขาชาเบริมู ซึ่งอยู่ภายในพื้นที่อุทยานแห่งชาติวิรุงกา โดยทางอุทยานแห่งชาติระบุว่า กอริลลากลุ่มนี้อาศัยอยู่ในผืนป่าที่แยกออกจากประชากรอื่นบนภูเขา และพื้นที่ป่าแห่งนั้นมีขนาดเพียงประมาณ 77 ตารางกิโลเมตร คำว่า Eastern Lowland Gorilla จึงสะท้อนประวัติการตั้งชื่อมากกว่าการหมายความว่ากอริลลาชนิดนี้จะต้องอาศัยอยู่บนพื้นราบเสมอไป

กอริลลาที่ราบต่ำตะวันออกเป็นกอริลลาชนิดย่อยที่ใหญ่ที่สุด ตัวผู้มีน้ำหนักประมาณ 150–209 กิโลกรัม ขณะที่ตัวเมียในตัวอย่างที่มีข้อมูลหนักประมาณ 73–80 กิโลกรัม ส่วนความสูงของตัวผู้อยู่ประมาณ 1.69–1.96 เมตร และตัวเมียประมาณ 1.6 เมตร ขณะที่องค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล ระบุว่าน้ำหนักอาจสูงถึงประมาณ 440 ปอนด์ หรือราว 200 กิโลกรัม และเมื่อตั้งตัวขึ้นสามารถสูงประมาณ 4–5.5 ฟุต

                ต่างจากกอริลลาภูเขาอย่างไร? กอริลลาที่ราบต่ำตะวันออกกับกอริลลาภูเขาเป็นญาติใกล้ชิดกันมาก เพราะเป็นชนิดย่อยของ Gorilla beringei เหมือนกัน อย่างไรก็ตาม กอริลลาที่ราบต่ำตะวันออกโดยทั่วไปมี ขนสั้นกว่า ใบหน้าแคบกว่า และรูจมูกกลมกว่า เมื่อเทียบกับกอริลลาภูเขา โดยขนที่สั้นกว่าสอดคล้องกับการที่ประชากรจำนวนมากอาศัยในป่าที่ระดับความสูงต่ำกว่าและมีอากาศอบอุ่นกว่าถิ่นอาศัยบนภูเขาสูง สิ่งที่ต่างกันชัดเจนอีกประการคือเขตกระจายพันธุ์ กอริลลาภูเขาพบในบางส่วนของ ดีอาร์คองโก รวันดา และยูกันดา ขณะที่กอริลลาที่ราบต่ำตะวันออกพบตามธรรมชาติ เฉพาะในดีอาร์คองโกประเทศเดียว แม้มีเขี้ยว กล้ามเนื้อ และร่างกายทรงพลัง แต่กอริลลาที่ราบต่ำตะวันออกเป็นสัตว์ที่กินอาหารจากพืชเป็นหลัก องค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล ระบุว่าอาหารของพวกมันประกอบด้วย ผลไม้และพืชล้มลุก เป็นส่วนสำคัญ รวมถึงอาจกินใบไม้ ลำต้น เปลือกไม้ และยอดพืชหลากหลายชนิด

ที่มา : PPTVHD36 (https://shorturl.asia/ezsf10)