“นวัตกรรมสีเขียว” (Green innovation) ทางเลือกโลกอนาคตที่ยั่งยืน
โลกกำลังเผชิญกับวิกฤตด้านสิ่งแวดล้อมที่ท้าทายและรุนแรงขึ้น ทั้งภาวะโลกร้อน ปัญหาขยะพลาสติก หรือการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างไม่จำกัด ส่งผลให้ขาดแคลนทรัพยากรธรรมชาติ ทำให้การพัฒนาประเทศเกิดความไม่ยั่งยืนอีกต่อไป ทุกภาคส่วน โดยเฉพาะภาครัฐบาลและภาคเอกชน จึงเริ่มตระหนักถึงความสำคัญและร่วมกันรับผิดชอบต่อทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมมากขึ้น “นวัตกรรมสีเขียว” (Green innovation) จึงเป็นทางเลือกที่มีความจำเป็นสำหรับโลกปัจจุบันในการพัฒนาทุกมิติ ทั้งเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ที่ต้องการลดผลกระทบเชิงลบต่อสิ่งแวดล้อมจากกิจกรรมต่างๆ โดยผนวกรวมแนวคิดการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมควบคู่เทคโนโลยีและกระบวนการผลิต เพื่อสร้างผลิตภัณฑ์และบริการที่ยั่งยืน และตอบสนองต่อความต้องการผู้บริโภค นโยบายและกฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อม รวมทั้งการแสวงหาโอกาสทางธุรกิจใหม่ๆ ให้เติบโตอย่างมั่นคงและยั่งยืนในระยะยาว
ทำความรู้จัก “นวัตกรรมสีเขียว” (Green innovation)
“นวัตกรรมสีเขียว” (Green innovation) คือ การสร้างสรรค์นวัตกรรมเพื่อสิ่งแวดล้อม โดยนำเอาเทคโนโลยีและกระบวนการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมาใช้ในการพัฒนาผลิตสินค้าและบริการในทุกกระบวนการ ตั้งแต่การออกแบบ การผลิต จนถึงการจัดการหลังการใช้งาน เพื่อลดผลกระทบทางลบต่อธรรมชาติอย่างมีประสิทธิภาพ มุ่งเน้นการส่งเสริมการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า ลดของเสีย ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และการพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียน ซึ่งเป็นหลักสำคัญของการพัฒนาที่ตอบสนองต่อ (1) การแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมเกิดขึ้น เช่น ขยะ มลพิษ และภาวะโลกร้อน โดยการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์และกระบวนการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (2) ความคาดหวังของผู้บริโภคที่ให้ความสำคัญกับความยั่งยืนมากขึ้น จึงเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ที่ผลิตโดยมีความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม (3) ข้อบังคับและนโยบายด้านสิ่งแวดล้อมของประเทศต่างๆ ทั่วโลกมีความเข้มงวดขึ้น เช่น การจำกัดการใช้พลาสติก หรือภาษีคาร์บอน และ (4) โอกาสทางธุรกิจที่จะเปิดโอกาสให้เกิดตลาดใหม่ๆ และลูกค้ากลุ่มใหม่ๆ ที่สนใจผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ สินค้าจากธรรมชาติ หรือบริการที่ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ด้วยเหตุผลดังกล่าว จึงทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงวิถีการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โดยมุ่งเน้นการลดต้นทุนและพัฒนาสิ่งใหม่ๆ ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเพื่อตอบสนองความต้องการของโลกในยุคปัจจุบัน รวมทั้งแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมและยกระดับคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืนเพื่อโลกอนาคต
นวัตกรรมสีเขียว มีหลักการสำคัญที่บ่งชี้ถึงการพัฒนาและการนำมาเทคโนโลยีมาใช้เพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และส่งเสริมให้เกิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า ดังนี้
- ประสิทธิภาพการใช้พลังงานเทคโนโลยีสีเขียวให้ความสำคัญกับการลดการใช้พลังงานและเพิ่มประสิทธิภาพในการดำเนินงาน ระบบ และกระบวนการ รวมถึงนวัตกรรมต่างๆ เช่น เครื่องใช้ไฟฟ้าประหยัดพลังงาน ระบบโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ หรือ สมาร์ทกริด และเทคนิคฉนวนป้องกันความร้อนที่ดีขึ้นเพื่อลดการสูญเสียและการปล่อยพลังงาน
- พลังงานหมุนเวียนการเปลี่ยนจากเชื้อเพลิงฟอสซิลเป็นแหล่งพลังงานหมุนเวียนที่สะอาด ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของเทคโนโลยีสีเขียว โดยใช้เทคโนโลยีที่ใช้ประโยชน์จากพลังงานแสงอาทิตย์ พลังงานลม พลังงานน้ำ พลังงานความร้อนใต้พิภพ และพลังงานชีวมวล ช่วยตอบสนองความต้องการพลังงานได้อย่างยั่งยืน รวมทั้งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและลดการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัด
- การลดและจัดการขยะเพื่อลดปริมาณขยะให้เหลือน้อยที่สุด โดยการรีไซเคิล การนำกลับมาใช้ใหม่ และการนำแบบจำลองเศรษฐกิจหมุนเวียนมาใช้ การใช้เทคโนโลยีที่แปลงขยะเป็นทรัพยากรที่มีค่า (เช่น ระบบแปลงขยะเป็นพลังงาน) และนวัตกรรมด้านบรรจุภัณฑ์ที่ยั่งยืน ซึ่งจะช่วยลดภาระในการฝังกลบและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
- การออกแบบและนวัตกรรมที่ยั่งยืนซึ่งจะเกี่ยวข้องกับการออกแบบผลิตภัณฑ์ โครงสร้างพื้นฐาน และระบบที่ลดอันตรายต่อสิ่งแวดล้อมให้น้อยที่สุด รวมถึงการใช้วัสดุที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม การส่งเสริมผลิตภัณฑ์ที่ย่อยสลายได้ทางชีวภาพ และการสร้างเทคโนโลยีที่ผสานกับธรรมชาติได้อย่างลงตัว โดยการออกแบบที่ยั่งยืนจะให้ความสำคัญกับอายุการใช้งาน การใช้ทรัพยากรอย่างเหมาะสม และการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
เทรนด์นวัตกรรมสีเขียว (Green Innovation) ในประเทศไทย
ประเทศไทยนำนวัตกรรมสีเขียวมาเป็นทางเลือกและทางออกในการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อม เพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นจากกิจกรรมต่างๆ บนพื้นฐาน “เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม” เป็นสำคัญ ดังนี้
ด้านเทคโนโลยีพลังงานและพลังงาน ได้แก่ พลังงานหมุนเวียน โดยนำพลังงานทดแทน เช่น พลังงานแสงอาทิตย์และกังหันลมมาใช้มากขึ้น เพื่อลดการใช้พลังงานฟอสซิล ยานยนต์พลังงานสะอาด ที่มีการพัฒนายานยนต์ไฟฟ้า (EV) และระบบชาร์จ ระบบอาคารอัจฉริยะ โดยใช้เทคโนโลยีเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานในอาคาร เช่น ระบบไฟและเครื่องปรับอากาศที่ทำงานเมื่อมีผู้อยู่ในบริเวณนั้น การจัดการน้ำเสีย โดยพัฒนานวัตกรรมระบบบำบัดน้ำเสียและระบบกรองน้ำใช้ในครัวเรือน เพื่อเพิ่มคุณภาพน้ำ
ที่มา: https://www.greennetworkthailand.com/hybrid-wind-solar-ess/
ด้านผลิตภัณฑ์และวัสดุ โดยการใช้วัสดุสีเขียวที่มีการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากวัสดุธรรมชาติหรือวัสดุเหลือใช้ เช่น เส้นใยจากใบสับปะรด หรือกากกาแฟ เพื่อนำมาผลิตเป็นเสื้อผ้าและกระเป๋า การพัฒนาและใช้พลาสติกที่สามารถย่อยสลายได้ทางชีวภาพ รวมทั้งผลิตภัณฑ์ที่ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เช่น เครื่องใช้ไฟฟ้าที่ประหยัดพลังงาน
ที่มา: https://www.nia.or.th/Green-Product-Innovation
ด้านบริการและดิจิทัล ได้แก่ แอปพลิเคชันเพื่อสิ่งแวดล้อม โดยพัฒนาแอปพลิเคชันเพื่อจัดการของเสีย ลดขยะอาหาร หรือติดตามการปล่อยคาร์บอน Cloud Computing เป็นการใช้เทคโนโลยีคลาวด์เพื่อลดการใช้พลังงานและทรัพยากรในการประมวลผลข้อมูล การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน มีการพัฒนานวัตกรรมเพื่อรองรับการท่องเที่ยวแบบคาร์บอนต่ำ เช่น แอปพลิเคชัน “Zero Carbon” ให้นักท่องเที่ยวสามารถติดตามและลดการปล่อยคาร์บอนของตนเอง
ที่มา: https://hub.mnre.go.th/th/knowledge/detail/65663
ด้านเศรษฐกิจฐานราก โดยสนับสนุนวิสาหกิจชุมชนในการนำวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรมาสร้างผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่า
บทสรุป จุดเริ่มต้น การเปลี่ยนแปลง
“นวัตกรรมสีเขียว” ไม่ใช่เทรนด์ที่เป็นกระแสนิยม แต่เป็นทางเลือกที่ทำเพื่อสิ่งแวดล้อมและมีความจำเป็นอย่างมากในยุคปัจจุบันที่ประสบปัญหาความเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติ และผลกระทบจากปัญหาสิ่งแวดล้อม รวมทั้งภาวะโลกร้อนที่เกิดขึ้นและมีแนวโน้มทวีความรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่อง การนำนวัตกรรมสีเขียวมาใช้จึงเป็นการรับมือกับความท้าทายด้านสิ่งแวดล้อมที่ต้องได้รับการสนับสนุนและความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ซึ่งจะเป็นกลไกที่สำคัญในการผลักดันและขับเคลื่อนนวัตกรรมสีเขียวให้เกิดผลเป็นรูปธรรม คงถึงเวลาแล้วที่พวกเราต้องเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมกันอย่างจริงจัง เพื่อลดการทำลายทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่อยู่รอบๆ ตัว ถึงแม้จุดเริ่มต้นในวันนี้จะเป็นก้าวเล็ก ๆ แต่อาจจะเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่ในวันข้างหน้าที่จะสามารถรักษาความยั่งยืนและความสมบูรณ์ของธรรมชาติให้คงไว้สำหรับคนรุ่นต่อไป รวมทั้งสร้างโอกาสและยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของธุรกิจในยุคแห่งความยั่งยืนในระยะยาว
บทความโดย นางสาวศิริวรรณ ลาภทับทิมทอง นักวิชาการสิ่งแวดล้อมชำนาญการพิเศษ กองติดตามประเมินผลสิ่งแวดล้อม
เอกสารอ้างอิง
ESGPRO (ม.ม.ป.) การพัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยีที่ส่งเสริมความยั่งยืน. สืบค้นวันที่ 24 ตุลาคม 2568 จากเว็บไซต์: https://www.esgprothai.com/content/25343/การพัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยีที่ส่งเสริมความยั่งยืน
ditto (Thailand) (2023). รู้จัก Green Technology เทคโนโลยีเพื่อความยั่งยืนของธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. สืบค้นวันที่ 24 ตุลาคม 2568. จากเว็บไซต์: https://www.dittothailand.com/th/dittonews/green-technology/
Ture ปลูกปัญญา (2568). Green Innovation คืออะไร. สืบค้นวันที่ 19 พฤศจิกายน 2568. จากเว็บไซต์: https://www.trueplookpanya.com/knowledge/content/96682-env-
สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (2567). นวัตกรรมผลิตภัณฑ์สีเขียว ที่ส่งเสริมเศรษฐกิจฐานราก. สืบค้นวันที่ 19 พฤศจิกายน 2568. จากเว็บไซต์: https://www.nia.or.th/Green-Product-Innovation