1 มีนาคม 2569 ‘จีน’ เปลี่ยนทะเลทรายให้เขียวชอุ่ม ด้วย ‘แบคทีเรีย’ ยึดเกาะดินเป็นแผ่นให้พืชโตได้

“ทะเลทรายทาคลามากัน” ในมณฑลซินเจียง ทางตะวันตกของประเทศจีน มีพื้นที่กว่า 337,000 ตร.กม. ด้วยสภาพอากาศแห้งแล้งสุดขั้วและเนินทรายที่เคลื่อนตัวตลอดเวลา ทำให้ไม่สามารถเพาะปลูกอะไรได้เลย แต่ในตอนนี้ทะเลทรายแห่งนี้กำลังกลับมาเขียวชอุ่มอีกครั้ง ด้วยแบคทีเรีย

ที่ผ่านมา รัฐบาลจีนมีความพยายามสร้างพื้นที่สีเขียวมาตลอด แต่ก็ดำเนินไปได้ด้วย ความยากลำบากและมีอัตราการรอดชีวิตของพืชต่ำ เนื่องจากพายุทรายที่รุนแรงจะพัดพาเอาหน้าดินและต้นอ่อนที่เพิ่งปลูกให้หลุดลอยไป ขณะเดียวกัน ทรายที่เคลื่อนที่ยังสามารถทำลายเนื้อเยื่อของพืชและขัดขวางการหยั่งราก เพื่อแก้ปัญหานี้ นักวิทยาศาสตร์ชาวจีนได้หันไปพึ่งพา “ไซยาโนแบคทีเรีย” (Cyanobacteria) จุลินทรีย์โบราณที่มีชีวิตอยู่บนโลกมานานกว่า 3,500 ล้านปี ซึ่งมีความสามารถพิเศษในการปรับตัวในสภาพแวดล้อมที่โหดร้าย และถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือสำคัญในการยึดโยงเม็ดทรายให้ติดกันเป็นแผ่นคราบจุลินทรีย์บนผิวดิน (Biological Soil Crusts) จุลินทรีย์เหล่านี้เปรียบเสมือน “กาวชีวภาพ” โดยเซลล์ของไซยาโนแบคทีเรียจะหลั่งสารน้ำตาลที่มีความเหนียวออกมาเคลือบและยึดเกาะระหว่างเม็ดทราย โครงสร้างที่เป็นเส้นใยของพวกมันจะถักทอเข้ากับเม็ดทรายจนเกิดเป็นชั้นดินที่แข็งแรงเพียงพอที่จะต้านทานแรงลมพายุ ไม่ให้พัดพาทรายและต้นอ่อนปลิวไป

สถานีวิจัยและทดลองทะเลทรายชาโปโถว พัฒนา “เมล็ดพันธุ์ในดิน” (Soil Seeds) โดยนำไซยาโนแบคทีเรียมาผสมกับสารอินทรีย์และอนุภาคขนาดเล็ก จนกลายเป็นหัวเชื้อแบบแข็ง ช่วยให้สามารถขนส่งและหว่านลงในพื้นที่ที่เข้าถึงได้ยากอย่างรวดเร็วและง่าย

จ้าว หยาง รองหัวหน้าสถานีวิจัยชาโปโถว อธิบายว่า การใช้เทคนิคฉีดพ่นแรงดันสูงช่วยให้จุลินทรีย์แทรกซึมลงในช่องว่างระหว่างเม็ดทราย วิธีนี้ช่วยลดระยะเวลาการสร้างชั้นดินจากที่เคยต้องใช้เวลานับศตวรรษตามธรรมชาติ ให้เหลือเพียง 1-3 ปีเท่านั้น และยังมีอัตราการรอดชีวิตของจุลินทรีย์สูงกว่า 60% ชั้นดินทางชีวภาพจะเริ่มแข็งตัวภายใน 10-16 เดือน โดยจะช่วยกักเก็บความชื้นในดินได้นานขึ้นและเพิ่มสารอาหารอย่างไนโตรเจนและฟอสฟอรัส ด้วยสภาพแวดล้อมที่เสถียรนี้เอง ที่เปิดโอกาสให้ทีมฟื้นฟูสามารถปลูกไม้พุ่มและหญ้าได้อย่างมั่นคง ชั้นดินจะทำหน้าที่ปกป้องต้นอ่อนจากความร้อนและลมแรง จากการทดสอบในห้องปฏิบัติการพบว่า พื้นผิวทรายที่ถูกยึดด้วยจุลินทรีย์สามารถลดการสูญเสียดินจากแรงลมได้มากกว่า 90% ความสำเร็จนี้ช่วยให้ “โครงการกำแพงสีเขียว” (Great..Green..Wall) ของจีน ที่เริ่มมาตั้งแต่ปี 1978 สามารถปลูกต้นไม้รอบทะเลทรายทาคลามากันได้สำเร็จในปี 2024 และเพิ่มพื้นที่ป่าไม้ของประเทศจาก 10% เป็นมากกว่า 25% ในปัจจุบัน

ที่มา : กรุงเทพธุรกิจ (https://www.bangkokbiznews.com/sustainability/1222536)