น้ำมันพืช ไม่ทอดซ้ำ ไม่ทอดทิ้ง
“น้ำมันพืชใช้แล้ว” (Used Cooking Oil หรือ UCO) ที่เกิดจากครัวเรือนและร้านอาหาร โดยเฉพาะตามริมทาง ที่ใช้น้ำมันในการประกอบอาหาร น้ำมันพื้ชเหล่านี้อาจถูกทิ้งลงสู่ท่อน้ำทิ้ง ย่อมกลายเป็นต้นเหตุของการอุดตันระบบระบายน้ำ การปนเปื้อนแหล่งน้ำธรรมชาติ และเป็นภาระบำบัดน้ำเสียของเมือง แต่หากเป็นครัวเรือนหรือร้านอาหารที่มีมาตรฐาน ก็อาจจะมีการแยกและกำจัดอย่างถูกวิธีมากขึ้น จึงไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมหรือเกิดขึ้นน้อยที่สุด
แต่ทุกท่านทราบหรือไม่ว่า ในปัจจุบัน “น้ำมันพืชใช้แล้ว” สามารถนำมาผ่านกระบวนการแปรรูปเป็น “เชื้อเพลิงอากาศยานยั่งยืน หรือ Sustainable Aviation Fuel (SAF)” จึงเป็นอีกหนึ่งความหวังที่สำคัญที่จะช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากภาคการบิน ซึ่งเป็นภาคส่วนหนึ่งที่ดำเนินการลดการปล่อยคาร์บอนได้ยากที่สุด
ทำไมต้องเป็น SAF
ในภาคอุตสาหกรรมการบิน มีความแตกต่างจากรถยนต์ที่สามารถปรับเปลี่ยนไปใช้พลังงานไฟฟ้าได้ แต่เครื่องบินพาณิชย์ยังคงต้องพึ่งพาเชื้อเพลิงเหลวที่มีความหนาแน่นพลังงานสูง ดังนั้น SAF จึงเป็นทางออกหนึ่งที่สามารถใช้ทดแทนน้ำมันเชื้อเพลิงอากาศที่ผลิตได้จากเชื้อเพลิงฟอสซิลตามปกติ (น้ำมันเจ็ท) ซึ่งอาจไม่ต้องดัดแปลงเครื่องยนต์หรือโครงสร้างพื้นฐานเดิม อีกทั้งยังสามารถลดการปล่อยคาร์บอนได้ตลอดกระบวนการผลิตเชื้อเพลิงจนถึงการใช้เชื้อเพลิง สูงสุดถึงร้อยละ 80 เมื่อเทียบกับน้ำมันเจ็ทแบบเดิม และเมื่อพิจารณาในมิติของความเหมาะสม ระหว่างน้ำมันพืชใช้แล้ว กับวัตถุดิบชีวภาพที่ใช้ผลิต SAF อาทิ น้ำมันปาล์ม ไขมันสัตว์ หรือของเสียทางการเกษตร จะพบว่า “น้ำมันพืชใช้แล้ว” มีข้อได้เปรียบโดดเด่นหลายประการ เช่น
- ไม่แย่งพื้นที่เพาะปลูกอาหาร เนื่องจากเป็นของเสียที่เกิดขึ้นจากการบริโภค จึงไม่ก่อให้เกิดปัญหาการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดินทางอ้อม ซึ่งเป็นข้อกังวลหลักของเชื้อเพลิงชีวภาพที่มาจากพืชปลูกใหม่
- ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมสองต่อ การเก็บรวบรวมน้ำมันพืชใช้แล้วช่วยป้องกันการปนเปื้อนในแหล่งน้ำและท่อระบายน้ำ ขณะเดียวกันก็สามารถเปลี่ยนไปเป็นพลังงานสะอาดได้อีกด้วย
- ได้รับการยอมรับในระดับสากล หน่วยงานกำกับดูแลองค์การการบินพลเรือนระหว่างประเทศ (The International Civil Aviation Organization: ICAO) รับรองเทคโนโลยีการผลิต นอกจากนี้ UCO ยังเป็นวัตถุดิบกลุ่มที่มีความเสี่ยงต่ำต่อการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน
ความท้าทายที่ต้องเผชิญ
SAF จากน้ำมันพืชใช้แล้วมีคุณสมบัติทางเคมีและกายภาพที่ใกล้เคียงกับน้ำมันเจ็ท จึงมีศักยภาพสูงในการนำมาผสมกับน้ำมันเจ็ท โดย ICAO รับรองให้ผสมได้สูงสุดไม่เกิน 50% โดยไม่ต้องมีการดัดแปลงเครื่องยนต์ แต่ยังมีอุปสรรคสำคัญที่ต้องแก้ไข เช่น
- ต้นทุนการผลิตสูง SAF มีราคาสูงกว่าน้ำมันเจ็ทฟอสซิลทั่วไปหลายเท่า เนื่องจากต้นทุนในการปรับปรุงคุณภาพวัตถุดิบที่สูง และกระบวนการผลิตที่ซับซ้อน จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ภาครัฐจะต้องมีมาตรการต่างๆ สนับสนุน เช่น เครดิตภาษี หรือกฎหมายบังคับสัดส่วนการผสม
- ความเสี่ยงด้านการปลอมปนวัตถุดิบ เนื่องจาก UCO มีมูลค่าทางเศรษฐกิจสูงขึ้น จึงเป็นเหตุผลหนึ่งที่จะทำให้เกิดความเสี่ยงในการนำ “น้ำมันปาล์มดิบ” มาผสมกับ “น้ำมันพืชใช้แล้ว” เพื่อรับสิทธิประโยชน์ ดังนั้น จำเป็นต้องมีระบบตรวจสอบคุณภาพวัตถุดิบเพื่อป้องกันการปลอมปนและส่งผลต่อคุณภาพผลิตภัณฑ์
แนวโน้มในประเทศไทย
ประเทศไทยมีศักยภาพสูงในการเป็นฐานการผลิต SAF จากน้ำมันพืชใช้แล้ว เนื่องจากเป็นประเทศที่มีอุตสาหกรรมอาหารขนาดใหญ่ ไม่ว่าจะเป็นร้านอาหารที่ตั้งอยู่ในห้างสรรพสินค้า รวมถึงร้านอาหารสตรีทฟู้ด ทำให้มีปริมาณน้ำมันพืชใช้แล้วเกิดขึ้นต่อเนื่อง หน่วยงานภาครัฐและผู้ประกอบการพลังงานหลายรายได้ดำเนินการศึกษาความเป็นไปได้ในการผลิต SAF เช่น กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน ศึกษาแนวทางการส่งเสริมเชื้อเพลิงชีวภาพอากาศยานอย่างยั่งยืน บริษัท บางจาก คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) และ บริษัท ปตท. โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) เริ่มผลิต SAF เป็นครั้งแรก บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) และ บริษัท ท่าอากาศยานไทย จำกัด (มหาชน) ร่วมมือในการผลักดันพลังงานสะอาดอย่างยั่งยืนสู่ท่าอากาศยานภูเก็ต หากการดำเนินการประสบความสำเร็จก็จะช่วยสนับสนุนให้เกิดความมั่นคงทางพลังงานและสร้างมูลค่าเพิ่มจากของเสียมากขึ้น รวมทั้งตอบโจทย์เป้าหมายการลดคาร์บอนของภาคการบินในระยะยาว
บทความโดย นายศุภชัย ติยะวรากุล เจ้าหน้าที่วิเคราะห์นโยบายและแผน กองติดตามประเมินผลสิ่งแวดล้อม (กตป.)
เอกสารอ้างอิง
1. กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน (2567) เรื่อง “การส่งเสริมเชื้อเพลิงอากาศยานยั่งยืนของประเทศไทย”
2. บริษัท บางจาก คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) (2569) https://www.bangchak.co.th/th/newsroom/bangchak-news
3. รายงานสรุปผู้บริหาร “โครงการศึกษาแนวทางการส่งเสริมเชื้อเพลิงชีวภาพอากาศยานอย่างยั่งยืน” (2563) https://pei.dede.go.th/dataset/26391911-cec6-473f-9342-dcb11b12e299/resource/8baa29b7-d05d-4334-81ce-6487f61a831e/download/.pdf
4. เว็บไซต์ข่าวหุ้น (2569) https://www.kaohoon.com/pr/828195